pajoheshi
تاریخ های محلی ایران
زلیخا غفاری رودسری؛ مهدی عبادی
چکیده
زندگی روستایی و مساله مالکیت در گیلان در ادوار تاریخی پیش از قاجاریه روندی مشابه سایر مناطق ایران داشت. در دورۀ قاجاریه به‌واسطۀ توسعه مناسبات بین‌المللی ایران در مقایسه با ادوار پیشین، مناسبات اقتصادی جدیدی در جامعه ایران شکل گرفت. با توجه به اینکه ایالت گیلان دارالمرز محسوب می‌شد، این تحولات از جمله در زندگی روستایی و امر مالکیت ...
بیشتر
زندگی روستایی و مساله مالکیت در گیلان در ادوار تاریخی پیش از قاجاریه روندی مشابه سایر مناطق ایران داشت. در دورۀ قاجاریه به‌واسطۀ توسعه مناسبات بین‌المللی ایران در مقایسه با ادوار پیشین، مناسبات اقتصادی جدیدی در جامعه ایران شکل گرفت. با توجه به اینکه ایالت گیلان دارالمرز محسوب می‌شد، این تحولات از جمله در زندگی روستایی و امر مالکیت این منطقه تغییرات ملموس‌تری یافت. بر این اساس، مقاله حاضر با اتکاء بر روش مطالعۀ تاریخی سندمحور و با بهره‌‌گیری از اسناد آرشیوی به این تغییرات در بستر زندگی روستایی مساله مالکیت اراضی، پدیدۀ مالکیت اتباع بیگانه و واکنش‌‌های روستاییان و مردم محلی و نیز تغییرات در مشاغل روستایی و موانع رشد روستاها در گیلان عصر قاجاری پرداخته است. بنابر یافته‌های این مطالعه، به‌واسطۀ وجود زمین حاصلخیز و موقعیت جغرافیایی مطلوب گیلان در روزگار قاجاری تجار داخلی و خارجی به صورت ویژه‌ای به این ایالت توجه داشتند. به‌واسطۀ این توجه، تجار بیگانه با استفاده از آشفتگی‌های سیاسی و ضعف دولت مرکزی ایران درصدد تصاحب اراضی زراعی و روستایی گیلان برای تولید محصولات مورد نیاز بازارهای جهانی برآمدند. از عوامل مهم تأثیرگذار در تغییر ذهنیت مردم محلی و روستاییان در خصوص مالکیت خصوصی، فروش املاک خالصه گیلان توسط ناصرالدین‌شاه بود. این اقدام موجب تشدید حضور افراد متنفذ و بازرگانان ایرانی و نیز اتباع دول بیگانه در روستاهای گیلان به‌عنوان مالکان اراضی گردید. به موازات این تغییرات، مساله مالکیت و زمینداری ابعاد جدید و متفاوتی یافت و اندیشه مالکیت خصوصی در روستاهای ایالت گیلان را رواج داد، هرچند که با تجربه نامطلوب سلطه‌طلبی بیگانگان از طریق مالکیت بر زمین‌‌های حاصلخیز آن همراه شد.
