نوع مقاله : pajoheshi

نویسندگان

• علی قاسمی ¹
• سجاد کاظمی ²

¹ استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه‌ شهیدچمران‌اهواز، اهواز، ایران

² دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه‌ شهیدچمران ‌اهواز، اهواز، ایران

چکیده

چکیده
در سایة سنت اتابکی دوره سلجوقیان، دو سلسله اتابکی، تحت‌عنوان اتابکان لر بزرگ و لر کوچک، در محدوده لرستان پدید آمد. قلمرو اتابکان لر بزرگ تا ظهور صفویان، دستخوش تقسیمات سیاسی و جغرافیایی جدید شد، که بخشی از آن با عنوان «ایالت بختیاری» شهرت یافت. پیدایش این ایالت از آن جهت اهمیت دارد که نخست اطلاعات چندانی از زمینه‏‌های تاریخی شکل‏‌گیری آن در دست نیست و دوم آن‏که در دوره صفوی به یکی از پنج ایالت مهم سیاسی صفویان درآمده بود. از این‌رو، مقاله حاضر با روش توصیف و تحلیل تاریخی، در پی پاسخ به این پرسش است که زمینه‌‏ها و عوامل تاریخی شکل‏گیری و تکوین این ایالت چه بوده است؟ نتایج تحقیق نشان می‏دهد که، جغرافیای تاریخی اتابکان به دو بخش قلمرو اصلی و مضافات و متصرفات آن، تقسیم شده بود. ایالت بختیاری در دوره صفوی به سردمداری میرزاده‏های آسترکی، تقریباً بر محدودة اصلی قلمروی اتابکان لر بزرگ، منطبق بود. حفظ قلمروی اصلی اتابکان لر بزرگ تا دوره صفویه، نیز به دلیل نفوذ آسترکی‏‌ها در ارکان دولت اتابکان لر بزرگ بود. تحرکاتی که آن‌ها برای احراز قدرت بر علیه اتابکان لر انجام دادند و ظهور نام سران آسترکی در اوایل دوره صفوی، به‌عنوان حاکم‏نشینان ایالت بختیاری، پس از یک دوره گسیخت تاریخی، حاکی از تداوم تاریخی قدرت در میان این خاندان حکومت‏گر محلی در این قلمرو بوده است. افزون بر این، قلمرو آنان در زمان خلیل‏خان همزمان با دوره شاه‌صفی و شاه‌عباس دوم گسترش یافت که یادآور انطباق و احیای قلمرو گسترده اتابکان لر بزرگ نیز بود.

کلیدواژه‌ها

• جغرافیای تاریخی
• ایالت بختیاری‏
• اتابکان لر بزرگ
• صفویان
• آسترکی‌ها

موضوعات

• تاریخ های محلی ایران

عنوان مقاله [English]

A Reflection on the Maturation of the Historical Geography of the “Bakhtiari Province” from the Atabegs of Greater Lur to the Safavid Period

نویسندگان [English]

• Ali Ghasemi ¹
• sajad kazemi ²

¹ Assistant Prof. of History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran.

² PhD graduate in History, specializing in Post-Islamic Iran, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran.

چکیده [English]

A B S T R A C T
Under the Atabeg tradition of the Seljuk period, two Atabeg dynasties—known as the Greater and Lesser Lurs—emerged in the Lorestan region. The territory of the Greater Lurs underwent political and geographical reconfigurations until the rise of the Safavids, part of which became known as the “Bakhtiari Province.” The emergence of this province is significant for two reasons: firstly, historical sources on its formation are scarce, and secondly, during the Safavid era, it became one of the five major political provinces. This study employs historical description and analysis to investigate the historical conditions and factors behind its formation. Findings indicate that the Atabegs’ historical territory was divided into a core domain and additional holdings. During the Safavid period, the Bakhtiari Province, led by the Mirzadeh Astarki family, largely corresponded to the original domain of the Greater Lurs. The preservation of this core territory until the Safavid era was due to the Astarkis’ influence within the Atabeg administration. Their political maneuvers against the Atabegs and the appearance of Astarki leaders as rulers of the Bakhtiari Province in the early Safavid period, following a historical hiatus, reflect the continuity of local dynastic power. Moreover, under Khalil Khan during the reigns of Shah Safi and Shah Abbas II, their territory expanded, reflecting both the restoration and alignment with the broader domain of the Greater Lurs.

کلیدواژه‌ها [English]

• Historical Geography
• Bakhtiari Province
• Atabegs of Greater Lur
• Safavids
• Astarkis