نوع مقاله : pajoheshi

نویسندگان

• عباس پناهی ¹
• نریمان رمضانپور ²

¹ استاد گروه تاریخ پژوهشکده گیلان شناسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران.

² دانشجوی دکتری تاریخ اسلام، دانشگاه اصفهان، ایران.

چکیده

حکومت کیائیان در گیلان در سده‌های هشتم تا دهم هجری یکی از نمونه‌های محلی پیوند نهاد فقه و قدرت سیاسی در تاریخ ایران به‌شمار می‌رود. این حکومت که در آغاز بر پایه آموزه‌های مذهب زیدیه شکل گرفت، مشروعیت خود را از تأیید فقهای زیدی می‌گرفت و فقیهان در آن نقش تعیین‌کننده‌ای در امامت، بیعت، اخذ وجوه شرعی و تصمیمات سیاسی داشتند. در این نظام، فقه زیدی نه‌تنها مبنای دینی، بلکه ساختار مشروعیت سیاسی را نیز فراهم می‌کرد. با تغییر مذهب رسمی کیائیان به امامیه در عصر خان‌احمداول(۹۳۲ق)، مناسبات فقیه و حاکم دگرگون شد و فقه امامی جای فقه زیدی را گرفت. فقیهان زیدی برای حفظ جایگاه خود، با تأکید بر اشتراکات مذهبی و از طریق واسطه‌گری با فقهای امامی، کوشیدند در ساختار قدرت جدید باقی بمانند. پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی و برپایۀ بررسی انتقادی منابع محلی گیلان، تحول روابط میان فقیهان زیدی و حاکمان کیائی را بررسی کرده و نشان می‌دهد که این تعامل، برخاسته از ضرورت حفظ مشروعیت دینی و سیاسی حکومت کیائیان بود؛ زیرا تا زمانی که مذهب زیدیه در گیلان رواج داشت، تأیید و همراهی فقیهان، شرط اساسی استمرار اقتدار و مقبولیت حکومت کیائیان به شمار می‌رفت. پژوهش حاضر به روش گردآوری داده‌های کتابخانه‌ای انجام گرفته است و تحلیل روابط فقیهان و حاکمان کیائی برمبنای استخراج روایت‌های تاریخی، مقایسۀ گزارش‌ها و بازسازی الگوی مشروعیت سیاسی در دورۀ کیائیان است.

کلیدواژه‌ها

• گیلان
• کیائیان
• تشیع
• زیدیه
• امامیه.

موضوعات

• تاریخ های محلی ایران

عنوان مقاله [English]

Relations Between Zaydi Shi‘i Jurists and the Kia’i Rulers of Gilan

نویسندگان [English]

• Abbas Panahi ¹
• Nariman Ramezanpour ²

¹ Professor, Department of History, Guilan Studies Research Institute, University of Guilan, Rasht, Iran.

² PhD student in Islamic History, University of Isfahan, Isfahan, Iran.

چکیده [English]

The Kia’i rule in Gilan between the 8th and 10th centuries AH is one of the local Iranian examples of the close connection between jurisprudential authority and political power. This government, which was initially founded on the teachings of Zaydism, derived its legitimacy from the endorsement of Zaydi jurists, who played a decisive role in matters such as the imamate, the oath of allegiance, the collection of religious dues, and political decision-making. In this system, Zaydi jurisprudence provided not only the religious foundation but also the structure of political legitimacy. With the shift of the Kia’i state’s official sect to Imami Shi‘ism during the reign of Khan Ahmad I (932 AH), the relationship between jurists and rulers changed, and Imami jurisprudence replaced its Zaydi counterpart. To preserve their position, Zaydi jurists emphasized doctrinal commonalities and attempted—through mediation with Imami jurists—to maintain their influence within the new political order. This study, employing a historical approach and a critical review of local Gilan sources, examines the evolution of relations between Zaydi jurists and the Kia’i rulers. It demonstrates that the interaction was rooted in the need to preserve the religious and political legitimacy of the Kia’i government; for as long as Zaydism prevailed in Gilan, the endorsement and cooperation of the jurists were essential for the continuity of the Kia’i rulers’ authority and acceptance. The present research is based on library data collection, and the analysis draws on extracting historical narratives, comparing reports, and reconstructing the political-legitimacy model of the Kia’i period.
.

کلیدواژه‌ها [English]

• Gilan
• Kia’i dynasty
• Shi‘ism
• Zaydism
• Imami Shi‘ism