منابع
اسناد:
استادوخ: اداره اسناد و تاریخ دیپلوماسی وزارت امور خارجه:
سال سند 1317ق، کارتن 13، پرونده 3، سند شماره 39.
سال سند 1318ق، کارتن 12، پرونده 17، سند شماره 10.
سال سند 1319ق، کارتن 13، پرونده 08، سند شماره 10.
سال سند 1320ق، کارتن 15، پرونده 1، سند شماره 84.
سال سند 1320ق، کارتن 15، پرونده 1، سند شماره 88.
سال سند 1321ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 12.
سال سند 1321ق، کارتن 15، پرونده 6، سند شماره 1.
سال سند 1321ق، کارتن 15، پرونده 3، سند شماره 36.
سال سند 1321ق، کارتن 19، پرونده 17، سند شماره 1.
سال سند 1321ق، کارتن 23، پرونده 06، سند شماره 19.
سال سند 1321ق، پرونده 25، پرونده 5، سند شماره 35.
سال سند 1322ق، کارتن 12، پرونده 1، سند شماره 2.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 22.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 168.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 177.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 49.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 300.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 14.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 275.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 280.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 20.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 13.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 22.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 123.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 9، سند شماره 49.
سال سند 1323ق، کارتن 13^ پرونده 9، سند شماره 12.
سال سند 1323ق، کارتن 23، پرونده 06، سند شماره 1/32.
سال سند 1323ق، کارتن 23، پرونده 06، سند شماره 33.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 57.
سال سند 1323ق، کارتن 13، پرونده 7، سند شماره 298.
سال سند 1323ق، کارت 25، پرونده 6، سند شماره 117.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 10، سند شماره 67.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 10، سند شماره 220.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 10، سند شماره 214.
سال سند 1324ق، کارتن 12، پرونده 7، سند شماره 85.
سال سند 1325ق، کارتن 27، پرونده 15، سند شماره 30.
سال سند 1325ق، کارتن 12، پرونده 07، سند شماره 127.
سال سند 1326ق، کارتن 26، پرونده 14، سند شماره 2.
سال سند 1326ق، کارتن 26، پرونده 14، سند شماره 3.
سال سند 1326ق، کارتن 26، پرونده 14، سند شماره 7.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 5.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 1، سند شماره 43.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 4، سند شماره 10.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 12.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره های 13ـ15.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 11.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 1.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 5.
سال سند 1327ق، کارتن 25، پرونده 5، سند شماره 6.
سال سند 1327ق، کارتن 32، پرونده 1، سند شماره 3.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 47، سند شماره 22.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 32، سند شماره 5.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 47، سند شماره 39.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 41، سند شماره 21.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 38.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 7.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 1.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 2.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 33.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 191 و 194.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 44.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 142.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 39.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 2.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 41، سند شماره 127.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 41، سند شماره 32.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 142.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره 108.
سال سند 1328ق، کارتن 25، پرونده 10، سند شماره های 18، 19، 19.1.
سال سند 1328ق، کارتن 26، پرونده 29، سند شماره 24ـ25.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 1.
سال سند 1328ق، کارتن 35، پرونده 1، سند شماره 29.
سال سند 1329ق، کارتن 25، پرونده 8، سند شماره 37.
سال سند 1329ق، کارتن 25، پرونده 8، سند شماره 14.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 78، سند شماره 52.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 78، سند شماره 49.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 60، سند شماره 1ـ2.
سال سند 1330ق، کارتن 26، پرونده 12، سند شماره 20.
سال سند 1330ق، کارتن 40، پرونده 1، سند شماره 21.
سال سند 1330ق، کارتن 40، پرونده 1، سند شماره 5.
سال سند 1332ق، کارتن 66، پرونده 49، سند شماره 1.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 1، سند شماره 1.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 25، سند شماره 16.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 25، سند شماره 27.
سال سند 1333ق، کارتن 42، پرونده 24، سند شماره 41.
ساکما: سازمان اسناد کتابخانه ملی:
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، اسناد شماره 0006ـ0009.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193اسناد شماره 0037، 0039ـ0044.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193سند شماره 0151.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، اسناد شماره 0151، 0154.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0169.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0172.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0195.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0197.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0198.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0199.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، سند شماره 0200.
سال سند 1290ق، کارتن 295، پرونده 007193، اسناد شماره 0202ـ0206.
سال سند 1322ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1326ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1329ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1332ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1336ق، شماره سند8917/296.
سال سند 1337ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1337ق، شماره سند 8917/296.
سال سند 1338ق، شماره سند 8917/296.
روزنامه‌ها:
روزنامه انجمن ملی ولایتی گیلان، 22 رجب 1325، سال اول، شماره 1، ص 2؛ همان، 22 رجب 1325، سال اول، شماره 1، ص 4.
روزنامه گیلان، 9 شوال 1328، سال اول، شماره 12، ص 3.
روزنامه گیلان، 3 شوال 1328، سال اول، شماره 10، صص 3ـ4.
روزنامه گیلان، 16 محرم 1329، سال اول، شماره 34، ص 4.
کتاب‌ها و مقالات:
احمدی، علیرضا(1399)، «هدف و عواقب خصوصی سازی اراضی و املاک خالصه دولت در دوره ناصرالدین شاه»، کارنامه تاریخ، سال ششم، شماره سیزدهم، بهار و تابستان 1399، صص 107ـ110.
اورسل بلژیکی(1382)، ارنست، سفرنامه قفقاز و ایران، ترجمه علی‌‌اصغر سعیدی، نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آدمیت، فریدون و ناطق، هما(1398)، افکار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در آثار منتشر نشده دوران قاجار، نشر آگاه.
باستانی پاریزی، محمدابراهیم(1378). سیاست و اقتصاد عصر صفوی. انتشارات صفی علیشاه.
پطروشفسکی، ایلیا پائولوویچ(1357)، کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز. ابوریحان.
پناهی، عباس(1399)، اسناد گیلان در دوره مشروطیت(مجلس دوم تا پنجم شورای ملی)، نشر کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
حسام‌‌السلطنه، ابوالنصر میرزا(1346)، سفرنامه طوالش، به کوشش ابراهیم صفائی، چاپ شرق.
خودزکو، الکساندر(1354)، سرزمین گیلان(1246ـ1263ق/1830ـ1847م)، ترجمه سیروس سهامی، نشر پیام.
دالمانی، هانری رنه(1335). سفرنامه از خراسان تا بختیاری. ترجمه همایون فره وشی. انتشارات ابن سینا(امیرکبیر).
رابینو، ه. ل و ف. لافون( 1373). صنعت نوغان در ایران. ترجمه جعفر خمامی‌‌زاده. موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
رابینو، ه. ل(1374)، ولایات دارالمرز ایران: گیلان، ترجمه جعفر خمامی‌‌زاده، نشر طاعتی.
رحمانیان، داریوش، میرکیایی، مهدی(1393). «تاثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران عصر ناصری». مطالعات تاریخ اسلام. سال هفتم. شماره 23. زمستان 1393. صص 221ـ 223.
ژوبر، پیرآمده امیلین پروب(1347)، مسافرت در ارمنستان و ایران، ترجمه علیقلی اعتمادمقدم، نشر بنیاد فرهنگ ایران.
عبادی، مهدی، غفاری رودسری، ذلیخا (1403)، «پدیده اجتماعی ـ سیاسی تغییر تابعیت در گیلان عصر قاجاری»، پژوهشهای تاریخی، سال شانزدهم، شماره اول (پیاپی 61)، بهار 1403، ص 45 ـ 83.
علم، محمدرضا، کاظمی، سجاد(1396)، «تاثیر انقلاب مشروطه بر تحول نظام زمینداری»، فصلنامه پژوهشهای تاریخی. سال 53. سال نهم. شماره یکم. پیاپی 33، بهار 1396، صص 93ـ106.
عیسوی، چارلز فیلیپ(1388)، تاریخ اقتصادی ایران: قاجاریه 1215-1332ق، ترجمه یعقوب آژند، نشرگستره.
فووریه، ژوآنس(1385)، سه سال در دربار ایران از 1306-1309ق، ترجمه عباس اقبال آشتیانی، نشر علم.
کارلا سرنا(1363)، مردم و دیدنی‌‌های ایران "سفرنامه کارلاسرنا" (1294ق/1877م)، ترجمه غلامرضا سمیعی، نشر نو، چاپ نخست.
کتاب نارنجی(گزارشهای سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری درباره انقلاب مشروطه ایران)(1366)، جلد دوم، به کوشش بشیری، احمد، ترجمه دیده‌‌بان، فتح‌‌الله و دیگران، نشر نور.
کتاب نارنجی(گزارشهای سیاسی وزارت خارجه روسیه تزاری درباره انقلاب مشروطه ایران)(1367). جلد اول. به کوشش احمد بشیری، ترجمه فتح‌‌الله دیده بان و دیگران، نور.
کرزن، لرد جرج ناتانیل(1373). ایران و قضیه ایران. ترجمه وحید مازندرانی. انتشارات علمی و فرهنگی.
کرزن، جرج ناتائیل(1347)، ایران و مسئله ایران(1889م)، ترجمه علی جواهرکلام، نشر ابن سینا.
لمبتن، آ. ک(1375). ایران عصر قاجار. ترجمه سیمین فصیحی، جاودان خرد.
لمبتون، آ. ک(1362). مالک و زارع در ایران. ترجمه منوچهر امیری، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.
مظفرالدین شاه قاجار(1320ق)، سفرنامه مظفرالدین شاه، بی‌‌نا.
ملکم، سرجان(بی تا)، تاریخ کامل ایران. ترجمه میرزا اسماعیل حیرت. کوشش علی اصغر عبداللهی، انتشارات افسون.
ملگونف و عزالدوله(1363)، عبدالصمد، سفرنامه ایران و روسیه (1274ـ1276ق/1858ـ1860م)، ترجمه فرامرز طالبی، محمد گلبن، نشر دنیای کتاب.
ناصرالدین شاه قاجار(1367)، روزنامه سفر گیلان، به کوشش منوچهر ستوده، نشر موسسه فرهنگی جهانگیری.
نیکتین، موسیوب(1356)، خاطرات و سفرنامه نیکتین، ترجمه علی‌‌محمد فره‌‌وشی، نشر معرفت.
Fraser, James Baillie(1826), Travels and Adventures in the Persian Province on the southern Banks of the Caspian, London.
)