دانشگاه پیام نور با همکاری انجمن ایرانی تاریخ

نوع مقاله : pajoheshi

نویسندگان

1 هیات علمی پیام نور

2 مسئول آموزش و پژوهش

10.30473/lhst.2021.8541

چکیده

خاندان جوانشیر از خاندان­های­ محلی مهم و تأثیرگذار در تحولات منطقه قفقاز بود که به‌دنبال مرگ نادرشاه افشار و ضعف نظارتی حکومت زندیه و به پشتوانه قدرت نظام ایلی در قراباغ شکل گرفت. این خاندان از بدو تأسیس به اقتضای زمان و شرایط سیاسی برای حفظ حکومت محلی­شان اقدام به برقراری مناسبات با دولت­های برتر پیرامونی کردند. الگوی بقاء سیاسی و حفظ حکومت نیمه­مستقل در قبال سیاست تهدید و الحاق­گرایی حکومت مرکزی ایران، مهم­ترین چالش فراروی این خاندان در مناسبات ابراهیم­خلیل­خان جوانشیر (حک: 1176-1221ق/ 1762-1806م) با حاکمان قاجاری بود. اهداف و رویکرد متفاوت آن دو حکومت، بنای مناسبات دوجانبه را تنش­زا و خصمانه شکل داد. با عنایت به این مسئله، این تحقیق در پی پاسخ­گویی به چرایی و علل اختلاف مناسبات آن دو قدرت با ماهیت­های محلی و مقتدر است. یافته­ها مبین آن است که در مناسبات تنش­آمیز خاندان جوانشیر با حکومت قاجاریه چند عامل مهم موجب ترس و رویگردانی این خاندان از دولت ایران به روس­ها شده است. مهم­ترین آن مؤلفه­ها عبارت بود از تهدید موجودیت سیاسی حکمرانی قراباغ از جانب دولت ایران و رقابت درون خاندانی بین فرزندان ابراهیم­خان بر مقام حکمرانی قراباغ و کشیده شدن پای قدرت­های برتر چون دولت روسیه به این مسئله. این پژوهش به روش تحقیقات تاریخی و با بهره‌گیری از منابع مورخان قاجاری و تاریخ­نگاری محلی قراباغ سعی دارد مناسبات خاندان جوانشیر با حکومت قاجاریه در دورة حکمرانی ابراهیم‌خان جوانشیر را واکاوی نماید.

کلیدواژه‌ها