با همکاری مشترک دانشگاه پیام نور و انجمن ایرانی تاریخ

نوع مقاله : pajoheshi

نویسندگان

1 استادیارگروه تاریخ ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.

2 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

10.30473/lhst.2025.75065.3000

چکیده

در دوران پهلوی دوم اصلاحات ارضی به عنوان یکی از محورهای اصلی برنامه‌های توسعه کشور صرفاً به توزیع زمین محدود نشد. دولتمردان وقت با درک این موضوع که تحول در ساختار مالکیت زمین به تنهایی کافی نیست به ایجاد نهادهای مکملی روی آوردند تا اهداف اصلاحات را به‌طور کامل محقق سازند. در این میان «خانه‌های فرهنگ روستایی» با هدف ارائه خدمات آموزشی، فرهنگی و اجتماعی تأسیس شدند و به امکاناتی نظیر کتابخانه و دسترسی به رسانه‌هایی چون رادیو و تلویزیون مجهز گشتند. پژوهش حاضر با اتکا به روش تاریخی-تحلیلی و با بررسی اسناد موجود در آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به واکاوی نقش و عملکرد خانه‌های فرهنگ روستایی در استان آذربایجان غربی طی این دوره می‌پردازد. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که خانه‌های فرهنگ روستایی در آذربایجان غربی مشابه نمونه‌های دیگر در سراسر کشور در دستیابی به اهداف تعیین‌شده ناکام ماندند. دلایل اصلی این ناکامی را می‌توان در مجموعه‌ای از عوامل جستجو کرد: عدم تطابق برنامه‌های ابلاغی با نیازهای واقعی و اولویت‌های زندگی روستاییان، بی‌توجهی به اهمیت مشارکت جوامع محلی در فرآیند برنامه‌ریزی و اجرا، ضعف‌های ساختاری و دیوان‌سالاری حاکم بر این نهادها و کمبود زیرساخت‌های اساسی. این شکست در واقع بازتابی از محدودیت‌های ذاتی رویکردهای توسعه‌ای متمرکز و از بالا به پایینی بود که بدون در نظر گرفتن بافت اجتماعی و فرهنگی جوامع روستایی ایران در آن عصر به اجرا درمی‌آمد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Rural Culture Houses of West Azerbaijan: An Analysis of a Governmental Experience in Cultural Transformation and Its Obstacles in the Second Pahlavi Era

نویسندگان [English]

  • mohsen parvish 1
  • moha,mad bitarafan 2

1 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili , Ardabil, Iran.

2 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

The rulers of the second Pahlavi government did not consider merely distributing land among the peasants sufficient to achieve the goals of land reform. Therefore, they sought to create various organizations in addition to it in order to achieve the goals of land reform in Iran. One of these institutions was the rural culture houses, which included various facilities, including radio and television clubs, libraries, and other cultural and educational services. This research, with a historical-analytical approach and relying on documentary data from the archives of the National Archives and Library of Iran, seeks to examine the role and performance of rural culture houses in West Azerbaijan province during the second Pahlavi era. The innovation of this research lies in analyzing the performance of these houses within the theoretical framework of top-down development and institutional inefficiency. The research findings indicate that the rural culture houses of West Azerbaijan, like other rural culture houses in the country, were unable to effectively implement various educational, cultural, health, and sports programs and activities due to the lack of adaptation of the programs to the most urgent and important real needs of the villagers, the lack of local participation, structural and bureaucratic weakness, and the lack of provision of the necessary infrastructure. This failure reflected the limitations of centralized and non-participatory development approaches in the context of Iranian rural society at that time.
.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Houses of culture
  • education
  • villagers
  • West Azerbaijan
  • Pahlavi II
آبراهامیان، یرواند (۱۳۸۹). تاریخ ایران مدرن، مترجم: محمدابراهیم فتاحی، نشر نی.
ارسنجانی، نورالدین (۱۳۷۹). دکتر ارسنجانی در آیینه زمان، قطره.
اشرف، احمد و بنوعزیزی، علی (۱۳۸۷). طبقات اجتماعی دولت و انقلاب در ایران، مترجم: سهیلا ترابی فارسانی، نشر نیلوفر.
آقازاده، جعفر؛ پرویش، محسن (1401). بررسی ساختار خانه‌های فرهنگ روستایی در ایران دوره پهلوی(1347-1357)، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، س 13، ش 51، 1-26.
برنامه اصلاحات ارضی سرمشق جالبی برای سایر کشورها است. (1349، 19 دی)، اطلاعات، ص 20.
پروژه مطالعات تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد (1987). به کوشش حبیب لاجوردی، سرپرست تیم ترجمه مصطفی افضل‌زاده، دانشگاه هاروارد.
پهلوی، محمدرضا (۱۳۴۶). انقلاب سفید، کتابخانه سلطنتی.
رحمانی، ابوالقاسم (1350)، انقلاب سفید در سیمای میهن، شرکت نسبی کانون کتاب.
ساکما، 1347ش. اساسنامه انجمن‌ ملی خانه‌های فرهنگ روستایی (شماره 293/88201: 275/1655)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1348ش. اساسنامه و آیین‌نامه اجرایی انجمن ملی خانه‌ای فرهنگ روستایی و تشکیل آن در استان فارس (شماره 293/۱۹۷۷۲)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1350ش. پرداخت هزینه‌های مهدکودک‌های روستاهای شهرهای آذربایجان‌ غربی توسط بانک تعاون کشاورزی (شماره 275/1454)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1354ش. امورات مربوط به خانه‌های فرهنگ روستایی استان اصفهان(شماره 293/83284)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1354ش. ترویج خانه‌داری در خانه فرهنگ روستایی (شماره 293/ ۱۲۲۱۹۶)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1354ش. تشکیل انجمن ملی خانه‌های فرهنگ روستایی در سطح استان آذربایجان غربی (شماره 293/۸۷۶۸۸)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1354ش. طرح پیشرفت خانه‌های فرهنگ روستایی (شماره 230/8998)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1354ش. عملکرد اداره تعاون و امور روستاهای آذربایجان باختری در زمینه احداث و فعالیت خانه های فرهنگ روستایی (شماره 275/1829)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1355ش. اقدامات تهیه کتاب خانه فرهنگ روستایی بنادر جنوب (شماره 297/54357)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1355ش. امور مربوط به مدیریت و رسیدگی به خانه‌های فرهنگ روستایی استان آذربایجان غربی (شماره 275/2123)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1355ش. طرح پیشرفت امور خانه‌های فرهنگ روستایی (شماره 230/8997)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1356ش. برگزاری سومین سمینار بررسی اشاعه فرهنگ در روستاها (شماره 293/۱۲۲۸۵۸)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
ساکما، 1356ش. برنامه‌های خانه‌های فرهنگ روستایی در آذربایجان غربی (شماره 275/1523)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
صورتجلسات انجمن ملی خانه‌های فرهنگ روستایی؛ با امضای اسدالله علم، عبدالعظیم ولیان، حسین خطیبی]نسخه خطی[(ش 11252). مجلس شورای اسلامی.
فوران، جان (۱۳۸۶). مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال۱۵۰۰ میلادی تا انقلاب، مترجم: احمد تدین، خدمات فرهنگی رسا.
لمبتون، آن کترین سواینفورد (۱۳۹۴)، اصلاحات ارضی در ایران، مترجم: مهدی اسحاقیان، امیرکبیر.