نوع مقاله : pajoheshi

نویسندگان

• فاطمه مختاری ¹
• سهند لطفی ²
• مهسا شعله ²
• سیدمحمدحسین ذاکری ³

¹ کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران، بخش معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

² دانشیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

³ دانشیار، بخش معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی آستانه‌های تاریخی شهر شیراز از منظر سیاحان خارجی از آغاز صفویه تا پایان قاجاریه پرداخته است. این تحقیق به‌منظور تحلیل تأثیرات طبیعی و مصنوعی آستانه‌ها در شکل‌دهی تصورات سیاحان از شیراز، با تکیه بر منابع دست‌اول مانند سفرنامه‌ها انجام شده است. هدف اصلی، شفاف‌سازی جایگاه آستانه‌ها در ورودی‌های شهری و تأثیر آن‌ها بر درک سیاحان از هویت شهری شیراز در چهار دوره تاریخی مهم ایران است. برای دستیابی به این هدف، از روش اسنادی-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. داده‌ها از سفرنامه‌های مختلفی که در دوره‌های مورد نظر نوشته شده‌اند، استخراج و تحلیل شده‌اند. از مجموع ۴۲ سفرنامه گردآوری‌شده، ۲۵ سفرنامه که حاوی اطلاعات مرتبط با آستانه‌ها و ورودی‌های شهر شیراز بودند، انتخاب و مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. تحلیل محتوای داده‌ها، با استفاده از نرم افزار Atlas.ti انجام شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که سیاحان در توصیف آستانه‌های شیراز بر جغرافیای طبیعی اطراف شهر و عناصر مصنوعی که دست بشر ساخته است، توجه ویژه‌ای داشته‌اند. جغرافیای طبیعی، به‌ویژه کوه‌های اطراف دشت شیراز و پوشش گیاهی و باغ‌هایی که در پیرامون شهر قرار دارند، نقش برجسته‌ای در توصیف منظر شهر ایفا می‌کنند. در کنار این، عناصر مصنوعی نظیر دروازه‌ها، گنبدها و گورستان های اطراف شهر به‌عنوان نمادها و مرزهای ورودی شهر، در ذهن مسافران تصویری خاص و معنا‌دار از شیراز به‌وجود می‌آوردند. این بررسی‌ها همچنین به‌وضوح تأثیر تخریب‌ها و تغییرات دروازه‌ها در دوره‌های بعدی، به‌ویژه در دوره قاجار، بر منظر شهری و هویت شیراز اشاره می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

• آستانه‌های تاریخی
• شیراز
• سیاحان خارجی
• سفرنامه‌ها
• تحلیل محتوای کیفی

موضوعات

• تاریخ های محلی ایران

عنوان مقاله [English]

Exploring the Historical Thresholds of Shiraz Through the Eyes of Foreign Travelers from the Beginning of the Safavid Era to the End of the Qajar Period

نویسندگان [English]

• Fatemeh Mokhtari ¹
• Sahand Lotfi ²
• Mahsa Sholeh ²
• Seyed Mohammad Hossein Zakeri ³

¹ M.A.Student, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran

² Associate Prof., Department of Urban Planning and Design, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran.

³ Associate Prof., Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Shiraz University, Shiraz, Iran.

چکیده [English]

A B S T R A C T
This study examines the historical thresholds of Shiraz as perceived by foreign travelers from the beginning of the Safavid era through the end of the Qajar period. By focusing on the natural and built elements that shaped these entrances, the research explores how thresholds influenced the city’s urban identity and symbolic boundaries across the Safavid, Afsharid, Zand, and Qajar dynasties. Utilizing a documentary-analytical method and qualitative content analysis via ATLAS.ti software, 25 travelogues were meticulously selected and analyzed to provide a unique perspective on the city’s spatial evolution and cultural resonance. The findings reveal that travelers’ perceptions were framed by a dynamic interplay between the natural geography—including the encircling mountains, lush vegetation, and peripheral gardens—and man-made structures such as gates, city walls, domes, and cemeteries. These elements functioned not only as physical markers but as evocative gateways to the broader cultural and historical experiences of Shiraz. Furthermore, the research highlights how the gradual destruction and transformation of these thresholds, particularly the significant alterations occurring during the Qajar period, profoundly changed the city’s urban landscape and its historical identity. By comparing accounts across four key historical periods, the study demonstrates that these entrances were vital to the external understanding of Shiraz’s legacy. Ultimately, this analysis enriches our understanding of how historical thresholds acted as both physical and symbolic transitions, reflecting the city’s evolving identity through the eyes of external observers and documenting a sense of loss for its altered state over time.
 

کلیدواژه‌ها [English]

• Historical thresholds
• Shiraz
• foreign travelers
• travelogues
• qualitative analysis