با همکاری مشترک دانشگاه پیام نور و انجمن ایرانی تاریخ

نوع مقاله : pajoheshi

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

2 دانشیار، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

3 استادیار، گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

10.30473/lhst.2025.73031.2959

چکیده

داد و دهش از مهمترین نکات اخلاقی در دین زرتشتی می‌باشد. از روزگاران قدیم، زرتشتیان با خیرات و برپایی گهنبارها موجب خشنودی خود و خرسندی دیگران شده‌اند. زرتشتیان ایران به‌ویژه زرتشتیان کرمان با وقف نمودن زمین، باغ، آب و خانه خود، برای برطرف نمودن نیازهای جامعه و پرداخت هزینه‌ جشن‌ها و تحصیل دانش‌آموزان، در این‌کار خیر پیشگام بودند. فشارهای اجتماعی و اقتصادی و محدودیت‌های به‌وجود آمده برای اقلیت‌های دینی در دوره‌های گذشته، زندگی زرتشتیان را تحت تاثیر قرارداد و شرایط سختی داشتند که فقر و بی سوادی از مهمترین این مشکلات بود. بنابراین پیدایش موقوفات، این شرایط را تغییر داد. این مقاله درپی پاسخگویی به این سوال است که موقوفات زرتشتی کرمان در دوره قاجار و پهلوی چه تاثیری بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان این شهر داشته است؟ با بررسی‌های انجام شده در این پژوهش مشخص گردید که بیشتر این موقوفات بعد از دستور لغو جزیه در زمان ناصرالدین شاه قاجار وقف شده‌اند که علاوه بر تأثیرات درونی جامعه بر وضعیت اجتماعی شهر کرمان نیز تأثیر داشته اند. این موقوفات با نظارت و تولیت انجمن زرتشتیان کرمان در انجام کارهای آموزشی، درمانی، ورزشی و آیینی، تاثیر مهمی بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان کرمان داشت. پژوهش حاضر با روش تحقیق تاریخی با استفاده از اسناد، وقفنامه‌ها و منابع کتابخانه‌ای انجام و به شیوه توصیفی و تحلیلی تدوین شده است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Study and analysis of Zoroastrian endowments and their impact on the social and cultural status of the Zoroastrians of Kerman during the Qajar and Pahlavi periods.

نویسندگان [English]

  • arash ziatabari 1
  • Feizollah Boushasb Gousheh 2
  • Ahmad Kamranifar 3

1 , Najafabad branch, Islamic Azad University

2 Department of History, Najafabad Branch, Islamic Azad University,Najafabad, Iran

3

چکیده [English]

giving are among the most important moral principles in Zoroastrianism. Since ancient times, Zoroastrians have been making themselves and others happy by giving charity and setting up almshouses. Iranian Zoroastrians, especially the Zoroastrians of Kerman, were pioneers in this good deed by dedicating their land, gardens, water, and houses to meet the community's needs and pay for celebrations and students' education expenses. Social and economic pressures and restrictions imposed on religious minorities in the past affected the lives of Zoroastrians and they faced difficult conditions, with poverty and illiteracy being the most important of these problems. Therefore, the emergence of endowments changed these conditions. This article seeks to answer the question of what impact the Zoroastrian endowments of Kerman during the Qajar and Pahlavi periods have on the social and cultural status of the Zoroastrians of this city. The studies conducted in this study revealed that most of these endowments were endowed after the order to abolish the jizya during the time of Nasser al-Din Shah Qajar, which in addition to the internal effects of society, also had an impact on the social status of the city of Kerman. Under the supervision and guardianship of the Kerman Zoroastrian Association in carrying out educational, therapeutic, sports, and ritual work, these endowments had an important impact on the social and cultural status of the Zoroastrians of Kerman. The present study was conducted using the historical research method, which used documents, endowments, and library resources, and was compiled descriptively and analytically.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Zoroastrians
  • Qajar
  • Kerman
  • social status
  • endowment
آبادانی، فرهاد. (1350). اندرزنامه بزرگمهر حکیم. اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
آذرگشسب، فیروز. (1331). داد و دهش در مذهب زرتشت . هوخت، 4، 3.
اعتصامی، علی. (1391). ادیان و مذاهب کرمان. چاپ اول. کرمان: انتشارات خدمات فرهنگی.
امینی، تورج. (1380). اسنادی از زرتشتیان معاصر ایران. تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
امینیان مدرس، محمد. (1392). وقف از دیدگاه حقوق و قوانین. چاپ چهارم. تهران: سمت.
ایزدیار، آزادمهر. (1376). گزارش کار و ترازنامه و حساب و درآمد و هزینه انجمن زرتشتیان کرمان. بایگانی انجمن زرتشتیان کرمان.
بهرامان، فرخ مرد. (1393). مادیان هزار دادستان(هزار رای حقوقی). ترجمه و پژوهش سعید عریان. چاپ دوم. بی‌جا: رامین.
تاورنیه، ژان باتیست. ( 1336 ). سفرنامه تاورنیه. ترجمه ابوتراب نوری. اصفهان: کتابخانه سنایی و کتابفروشی تأیید.
ترابی، ابراهیم و اسماعیلی، محمود. (1396). وقف و مطالعه آن در قوانین، دکترین حقوقی و فقه.  چاپ دوم. تهران: انتشارات پژوهشکده حقوقی شهردانش.
خورشیدیان، اردشیر. (1386). پاسخ به پرسشهای دینی زرتشتیان. چاپ اول. تهران: فروهر.
دادبخش، مسعود. (1397). انجمن‌های زرتشتی در دوران قاجار و پهلوی اول و تاثیرات آنها بر جامعه زرتشتیان ایران، مجله انجمن علمی تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد، 75، 32-7.
دانشور، محمد. (1381). از قلعه دختر تا دقیانوس. چاپ اول. کرمان: انتشارات مرکز کرمانشناسی.
دریایی، تورج. (1395). شاهنشاهی ساسانی. ترجمه مرتضی ثاقب‌فر. تهران: گروه اتشاراتی ققنوس.
رضی، هاشم. (1352). راهنمای دین زرتشتی. تهران: انتشارات فروهر.
روح الامینی، محمود. (1381). «تحلیلی از یک وقفنامه در خانواده زرتشتی». سروش پیر مغان به کوشش کتایون مزداپور. تهران: ثریا.
سروشیان، جمشید. (1370). تاریخ زرتشتیان کرمان. چاپ اول. کرمان: انتشارات علمی و فرهنگی.
سروشیان، جمشید. (1383). فرهنگ بهدینان. چاپ چهارم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
شاهرخ، کیخسرو. (1300). آئینه آئین مزدیسنی. چاپ دوم. بمبئی: مطبع مظفری.
شهزادی، رستم و شهزادی، مهرانگیز. (1387). قانون مدنی زرتشتیان. چاپ دوم. تهران: فروهر.
شهمردان، رشید. (1336یزدگردی). پرستشگاه زرتشتیان. بمبئی: سازمان جوانان زرتشتی.
شهمردان، رشید. (1360). تاریخ زرتشتیان پس از ساسانیان. تهران: راستی.
صرفه، رستم. (1330). «موسسات فرهنگی ما، هوخت». دوره 2، شماره8.
مزداپور، کتایون. (1369). شایست ناشایست. چاپ اول. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
مشیزی، میرمحمد سعید. (1369). تذکره صفویه کرمان. چاپ اول. تهران: حیدری.
نیکنام، کورش. (1385 الف). اندرزنامه زرتشت. تهران: انتشارات تیس.
نیکنام، کورش. (1385 ب). از نوروز تا نوروز. چاپ سوم. تهران: انتشارات فروهر.
نیکنام، کورش. (1386). آیین اختیار. چاپ دوم. تهران: انتشارات تیس.
وزیری، احمدعلی خان. (1352). تاریخ کرمان(سالاریه). چاپ دوم. تهران: ابن سینا.
اسناد
حکم وزارت معارف و اوقاف درباره واگذاری موقوفات زرتشتیان به انجمن های زرتشتی،( 1332)،  بایگانی انجمن زرتشتیان کرمان.
صورتجلسه واگذاری موقوفات تحت نظارت ارباب کیخسروشاهرخ به انجمن زرتشتیان کرمان، (1338)، بایگانی انجمن زرتشتیان کرمان.
اساسنامه انجمن زرتشتیان کرمان، (1235)، دبیرخانه انجمن زرتشتیان کرمان.
 
موقوفات
حبس‌نامه بهرام خدابخش، 1366، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 112
حبس‌نامه رشید گشتاسب، 1366، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 608
وقفنامه بهرام اردشیر، 1317، دفتر موقوفات انجمن زرتشتیان کرمان، آرشیو 68
وقفنامه پوراندخت دینیار، 1304، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 240
وقفنامه جمشید کیخسرو، 1336، دفتر موقوفات انجمن زرتشتیان کرمان
وقفنامه جهانگیر رستم، 1351، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 634
وقفنامه خدابخش انوشیروانی، 1365، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 270
وقفنامه دینیار اردشیر، 1307، دفتر موقوفات انجمن زرتشتیان کرمان، آرشیو 60
وقفنامه رستم سهرابی، 1369، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 652
وقفنامه رستم فریدون، 1298، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 187
وقفنامه رستم فولاد، 1371، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 731
وقفنامه رشید سیاوخش، 1296، دفتر موقوفات انجمن زرتشتیان کرمان، آرشیو 51
وقفنامه زال زرتشتی، 1336، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 177/161
وقفنامه سنگی آتشکده محله شهر،  1014، موزه زرتشتیان کرمان
وقفنامه سنگی کیومرس، 1334، باشگاه اردشیرهمتی
وقفنامه شهریار خدابخش، 1325، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 84
وقفنامه شهریار خسرو، 1367، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 268
وقفنامه قاضی کیخسرو، 1279، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 48
وقفنامه نوشیروان بهرام، 1319، اداره کل اوقاف و امور خیریه کرمان، آرشیو 236.