In collaboration with Payame Noor University and Iranian Society of History

Document Type : pajoheshi

Author

Ph.D. Department of History, Faculty of Literature and Humanities, university of Shiraz, Shiraz, Iran.

10.30473/lhst.2026.77864.3052

Abstract

A B S T R A C T
Despite their distance from Iran’s political and cultural centers, local regions during the Qajar period reflected and participated in various cultural processes of the era. Bavanat, a region in northeastern Fars, was one such locality and served as the place of origin of a number of influential cultural figures during this period. Accordingly, this study examines the cultural agency of Bavanati elites during the Qajar period, with particular emphasis on the reasons and factors underlying their inclination toward cultural activities. The study employs a descriptive-analytical approach and draws on historical and documentary sources as well as field studies. The findings indicate that the cultural agency of Bavanati elites manifested itself in educational, scholarly, literary, journalistic, scribal, and manuscript-copying activities. The scope of cultural activity undertaken by some Bavanati elites extended beyond Iran. At the same time, the context within which the Bavanatis acted was shaped by geographical-economic, communicational-transit, tribal-local, and political structures. Alongside these structural factors, a combination of familial circumstances, individual characteristics, and the social and intellectual environments in which Bavanati elites lived and acted encouraged their inclination toward cultural activities. Bavanat’s natural and religious milieu, exposure to Sufi environments, the dissemination of new ideas through intellectual and reformist currents, and migration to regions outside Iran all influenced their cultural agency. In addition, livelihood and status-related motivations, as well as connections with centers of courtly power and influential families, constituted other important factors and contexts contributing to the Bavanatis’ inclination toward cultural activities.

Keywords

Main Subjects

Romanized -Bibliography
Afšār, Iraj. (1344 SH/1965 AD). Savād o Bayāż. Dehḵodā. [In Persian]
Āšuri, Dāriuš. (2004). Hūšyār-e Šīrāzi. In Dānešnāme-ye Īrānikā [Encyclopaedia Iranica] (Vol. 12). Bonyād-e Dānešnāme-ye Īrānikā. [In Persian]
Āšuri, Dāriuš. (2020, January 23). Yādāšti dar bāre-ye Moḥammad Bāqer Hūšyār. Āsū. [In Persian]
aasoo.org/fa/multimedia/2597
Bavanāti, Mīrzā Moḥammad Bāqer. (1390 SH/2011 AD). Šamīse-ye Landaniye va Sadīre-ye Nāsūtiye. Maḥmūd Kamāli, (Ed.). Behtā-Pazhūheš. [In Persian]
Brown, Edward Granville. (1381 SH/2002 AD). Yek Sāl dar Miyān-e Īrāniyān. Māni Ṣāleḥi ʿAllāme, (Trans.). Māh-Riz. [In Persian]
Dāvar, Šeyḵ Mofid. (1371 SH/1992 AD). Merʾāt al-Faṣāḥa. Maḥmūd Ṭāvūsi, (Ed.). Navid. [In Persian]
Divān-Beygi Širāzi, Seyyed Aḥmad. (1366 SH/1987 AD). Ḥadīqat al-Šoʿarāʾ (Vol. 3). ʿAbd al-Ḥoseyn Navāʾi, (Ed.). Zarrin. [In Persian]
Demorgny, J. (1375 SH/1996 AD). ʿAšāyer-e Fārs. Jalāl Rafīʿfar, (Trans.). Dānešgāh-e Tehrān. [In Persian]
Forṣat Širāzi, Moḥammad Naṣir. (1377 SH/1998 AD). Āṯār-e ʿAjam. Manṣūr Rastgār Fasāʾi, (Ed.). Amirkabir. [In Persian]
Forṣat al-Dowle Širāzi, Moḥammad Naṣir. (1375 SH/1996 AD). Taẕkere-ye Šoʿarā-ye Dār al-ʿElm-e Širāz. Manṣūr Rastgār Fasāʾi, (Ed.). Dānešgāh-e Širāz. [In Persian]
Gorūsi, Fāżel Ḵān. (1376 SH/1997 AD). Taẕkere-ye Anjoman-e Ḵāqān. Tofiq Soḥbāni, (Ed.). Rūzane. [In Persian]
Ebn-e Balḵi. (1384 SH/2005 AD). Fārsnāme. Gāy Lestrange & Reynold Alleyne Nicholson, (Eds.). Asāṭir. [In Persian]
Etteḥād, Hūšang. (1378 SH/1999 AD). Pazhūhešgarān-e moʿāṣer-e Īrān. Farhang-e Moʿāṣer. [In Persian]
Esṭaḵr, Moḥammad Ḥosein. (1388 SH/2009 AD). Ḵāṭerāt-e Pir-e Rowšan-Żamir [Fārs az Mašrūṭe tā Pahlavi]. Masʿūd Šafiʿi, (Ed.). Āvand-e Andiše. [In Persian]
Eqbāl Lāhūri, Moḥammad. (1357 SH/1978 AD). Seyr-e Falsafe dar Īrān. A. Ḥ. Āriyānpūr, (Trans.). Amirkabir. [In Persian]
Emdād, Ḥasan. (1379 SH/2000 AD). Moṣāḥebe bā Ostād Ḥasan Emdād. Rošd-e Āmūzeš-e Tārīḵ, (2), 4–9. [In Persian]
Eyn al-Salṭane, Qahramān Mirzā Sālūr. (n.d.). Rūznāme-ye Ḵāṭerāt-e ʿAyn al-Salṭane. Masʿūd Sālūr & Iraj Afšār, (Eds.). Asāṭir. [In Persian]
Jamāli Yazdi, Moṭahhar b. Moḥammad. (1386 SH/2007 AD). Farroḵnāme: Dāʾerat al-Maʿāref-e ʿOlūm va Fonūn va ʿAqāyed. Iraj Afšār, (Ed.). Amirkabir. [In Persian]
Ḥāji Pīrzāde. (1342 SH/1963 AD). Safarnāme-ye Ḥāji Pīrzāde. Ḥāfeẓ Farmānfarmāʾiyān, (Ed.). Dānešgāh-e Tehrān. [In Persian]
Hedāyat, Reżāqoli Ḵān. (1380 SH/2001 AD). Rowżat al-Ṣafā-ye Nāṣeri. Jamšid Kiyānfar, (Ed.). Asāṭir. [In Persian]
Hedāyat, Reżāqoli Ḵān. (1381 SH/2002 AD). Majmaʿ al-Foṣaḥāʾ (Vol. 2). Maẓāher Moṣaffā, (Ed.). Amirkabir. [In Persian]
Ḥekmat, ʿAli-Aṣġar. (1384 SH/2005 AD). Rah-Āġāz-e Ḥekmat. Moḥammad Dabir-Siyāqi, (Ed.). Ḵojaste. [In Persian]
Ḥoseyni Fasāʾi, Mīrzā Ḥasan. (1378 SH/1999 AD). Fārsnāme-ye Nāṣeri. Manṣūr Rastgār Fasāʾi, (Ed.). Amirkabir. [In Persian]
Ḵāni-Pūr, Mortażā, & Niknāmi, Kamāl al-Din. (1397 SH/2018 AD). Moḥūṭe-ye Hormangān: Esteqrāri az Dowre-ye Neolītik dar Ḥowze-ye Rūdḵāne-ye Būnāt. Pazhūhešhā-ye Bāstānšenāsi-ye Īrān, 8(19), 27–46. [In Persian]
Ḵāni-Pūr, Mortażā, & Kāvoš, Ḥosein-ʿAli. (1401 SH/2022 AD). Tadfīnhā-ye Dowrān-e Aškāni va Sāsāni dar Ḥowze-ye Rūdḵāne-ye Būnāt. Pazhūhešhā-ye Bāstānšenāsi-ye Īrān, 12(33), 181–205. [In Persian]
Ḵāvari, Asadollāh. (1362 SH/1983 AD). Ẕahabiye: Taṣavvof-e ʿElmī – Āṯār-e Adabi. Dānešgāh-e Tehrān. [In Persian]
Ḵāvari, Mīrzā Fażlollāh Širāzi. (1380 SH/2001 AD). Tārīḵ-e Ẕū al-Qarnayn. Nāṣer Afšārfar, (Ed.). Ketābḵāne va Mūze va Markaz-e Asnād-e Majles-e Šūrā-ye Eslāmi. [In Persian]
Kešāvarz, Hādi. (1404 SH/2025 AD). Taḥlili bar Tadāvom-e Jāygāh va Naqšhā-ye Čand-Vajhi-ye Ḵāndānhā-ye Motanaffeẕ-e Maḥalli: Nemūne-ye Pazhūheši-ye Ḵāndān-e Sādāt Šarifi Ḥoseyni Širāzi dar Fārs (900–1331 AH). Pazhūhešhā-ye ʿOlūm-e Tārīḵi, 17(2), 193–222. [In Persian]
Ḵormūji, Moḥammad Jaʿfar Ḥaqāyeqnegār. (1380 SH/2001 AD). Nozhat al-Aḵbār. Seyyed ʿAli Āl-e Dāvūd, (Ed.). Ketābḵāne va Markaz-e Asnād-e Majles. [In Persian]
Reżāqoli Mirzā. (1346 SH/1967 AD). Safarnāme-ye Reżāqoli Mirzā Nāʾeb al-Eyāle. Aṣġar Farmānfarmāʾi, (Ed.). Dānešgāh-e Tehrān. [In Persian]
Roknzāde Ādamiyat, Moḥammad Ḥoseyn. (1337 SH/1958 AD). Soḵan-Sarāyān-e Fārs (Vol. 1). Ḵayyām. [In Persian]
Maḥmūd Mirzā. (1346 SH/1967 AD). Safīne-ye Maḥmūd (Vol. 2). Ḵayyāmpūr, (Ed.). Tārīḵ va Farhang-e Īrān. [In Persian]
Mirzā-Moḥammadi, Moḥammad Ḥasan, Mehdi Sobḥāni-Nežād, & Ḵadije Siyādat-Nežād. (1388 SH/2009 AD). Barresi-ye Taḥlili-ye Ārāʾ va Andišehā-ye Falsafi-Tarbiyati-ye Doḵtor Moḥammad Hūšyār va Moqāyese-ye Ān bā Barḵi Andišehā-ye Moʿāṣer. Dānešvar-e Raftār, 16(36), 81–94. [In Persian]
Nāmi Eṣfahāni, Moḥammad Ṣādeq. (1363 SH/1984 AD). Tārīḵ-e Giti-Gošā. Eqbāl. [In Persian]
Nahāvandi, Mollā ʿAbd al-Bāqi. (1931). Maʾāṯer-e Raḥimi (Vol. 3). Moḥammad Hedāyat Ḥossein, (Ed.). Maṭbaʿ-e Baptist Mission. [In Persian]
Nir Širāzi, ʿAbd al-Rasūl. (1383 SH/2004 AD). Tārīḵ-e Mašrūṭiyat dar Fārs. Moḥammad Yūsof Niri, (Ed.). Bonyād-e Fārsšenāsi. [In Persian]
Šoʿāʿ Širāzi, Moḥammad Ḥoseyn. (1380 SH/2001 AD). Taẕkere-ye Šoʿāʿiye. Maḥmūd Ṭāvūsi, (Ed.). Bonyād-e Fārsšenāsi. [In Persian]
Sykes, Sir Percy. (1336 SH/1957 AD). Ḵāṭerāt yā Hezār Mīl dar Īrān. Ḥoseyn Saʿādat Nūri, (Trans.). Ebn Sina. [In Persian]
Vaqāyeʿ-e Ettefāqiye (Majmūʿe-ye Gozārešhā-ye Ḵofye-Nevisān-e Engelīs dar Velāyāt-e Jonūbi-ye Īrān az Sāl-e 1291 tā 1322 Qamari). (1362 SH/1983 AD). Saʿidi Sirjāni, (Ed.). Novin. [In Persian]
Ṭehrāni, Abū Bakr. (1356 SH/1977 AD). Diyār Bakriye. Necati Lugal & Faruk Sümer, (Eds.). Ṭehūri. [In Persian]
 
Documents
SAKMA. (1224 AH/1809 AD). Mobāyeʿe-Nāme-ye Ḵāne va Arāżi-ye Vāqeʿ dar Bavanāt [Deed of sale of a house and lands located in Būnāt] (Document No. 48827/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1240 AH/1824 AD). Mobāyeʿe-Nāmehā-ye Amlāk-e Mazraʿe-ye Bidkarak-e Jiyān [Deeds of sale of properties of the Bidkarak-e Jiyān farm] (Document No. 48662/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1243 AH/1827 AD). Estešhād dar Bāb-e Mālekīyat-e Arāżi-ye Pošt-e Qanāt-e Mazraʿe-ye Kūšak Motʿalleq be Mazraʿe-ye Ḵosrovān [Testimony concerning the ownership of lands behind the qanat of Kūšak farm belonging to Ḵosrovān farm] (Document No. 48832/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1284 AH/1867 AD). Moṣāleḥe-ye Vāgoẕāri-ye Ḥoqūq-e Marbūṭ be Amlāki dar Bavanāt [Settlement concerning the transfer of rights related to properties in Būnāt] (Document No. 48718/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1318 AH/1900 AD). Raqam-e Moʾayyed al-Dowle dar Bāb-e Tiyūl-e Rostā-ye Sarčahān [Document of Moʾayyed al-Dowle concerning the tiyul of Sarčahān village] (Document No. 16781/296). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1327 AH/1909 AD). Lozūm-e Residegi-ye Ḥākem-e Ābāde be Eḵtelāf-e Melki-ye Ḥākem-e Bavanāt bā Medḥat al-Molk [Necessity of investigation by the governor of Ābāde into the property dispute between the governor of Būnāt and Medḥat al-Molk] (Document No. 40425/293). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1329 AH/1911 AD). ʿOudat Dādan-e Amānullāh Ḵān, Żābeṭ-e Bavanāt, az Ḵāk-e Yazd [Return of Amānullāh Khan, the deputy governor of Būnāt, from Yazd] (Document No. 90104/240). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1331 AH/1913 AD). Mobāyeʿe-Nāme-ye Āb-e Amlāk-e Mazraʿi-ye Vāqeʿ dar Bavanāt [Deed of sale of water belonging to agricultural properties located in Būnāt] (Document No. 48696/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1336 AH/1918 AD). Moṣāleḥe-Nāme-ye Forūš-e Āb va Amlāk-e Tūtak va Tang-e Māhūr [Settlement concerning the sale of water and properties of Tūtak and Tang-e Māhūr] (Document No. 45614/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1301 AH/1883 AD). Aḥkām-e Ḥokūmati-ye Vāgoẕāri-ye Ḥokūmat-e Ābāde va Enteṣāb-e Modir al-Dowle be Ḥokūmat-e Neyriz va Bavanāt [Government decrees concerning the transfer of the governorship of Ābāde and the appointment of Modir al-Dowle as governor of Neyriz and Būnāt] (Document No. 73543/293). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (1302 AH/1884 AD). Pardāḵt-e Eḵtelāf-e Māliyāt-e Sāliyāne-ye Bavanāt [Settlement of the annual tax discrepancy of Bavanāt] (Document No. 79063/240). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
SAKMA. (n.d.). Vaqf-Nāme-ye Amlāki Vāqeʿ dar Tehrān, Rāmjerd, Bavanāt va Širāz [Endowment deed of properties located in Tehran, Rāmjerd, Būnāt, and Shiraz] (Document No. 50233/999). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān [National Library and Archives of Iran], Tehran, Iran. [In Persian]
 
Manuscripts
Āqā Jamāl Ḵānsāri, Moḥammad b. Ḥoseyn. (1251 AH/1835 AD). Miftāḥ al-Falāḥ [manuscript] (MS No. 1496). Ketābḵāne-ye Markaz-e Eḥyā-ye Mirāṯ-e Eslāmi. [In Persian]
Ebn Ḥājeb, ʿOṯmān b. ʿOmar. (1248 AH/1832 AD). al-Šāfiya fi al-Ṣarf [manuscript] (MS No. 1/6182). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān. [In Arabic]
Ebn Ṭāvūs, ʿAli b. Mūsā. (1283 AH/1866 AD). Eqbāl al-Aʿmāl [manuscript] (MS No. 17979). Ketābḵāne-ye Majles-e Šūrā-ye Eslāmi. [In Arabic]
Būnāti, Moḥammad Bāqer. (n.d.). Resāle dar Tartib-e Nozūl-e Sūrahā-ye Qorʾān [manuscript] (MS No. 15504-5). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān. [In Persian]
James Morier. (1315 AH/1897 AD). Ḥāji Bābā-ye Eṣfahāni [manuscript] (MS No. 7825). Ketābḵāne-ye Dānešgāh-e Tehrān. [In Persian]
Ḥoseyni Hamadāni, Abū al-Bāb b. ʿAbd al-Moṭṭaleb. (1263 AH/1847 AD). Najāt al-ʿIbād fi Yawm al-Maʿād [ manuscript] (MS No. 17979). Ketābḵāne-ye Āstān-e Qods-e Rażavi. [In Arabic]
Ḥelli, Ḥasan b. Yūsuf. (1085 AH/1674 AD). al-Alfayn al-Fāreq bayn al-Ṣedq va al-Mayl [manuscript] (MS No. 1/1673). Ketābḵāne-ye Markaz-e Eḥyā-ye Mirāṯ-e Eslāmi. [In Arabic]
Ḵojandi, Aḥmad b. Maḥmūd. (1248 AH/1832 AD). al-Qaṣāri [manuscript] (MS No. 2/6182). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān. [In Arabic]
Daftarče-ye Māliyāt, Bolūk-e Būnāt, Qūnqari, Sarče, Kāmrūz, Naṣrollāh Ḵān Sartip. (1304 AH/1886 AD) [manuscript] (MS No. 17049/1005). Ketābḵāne, Mūze va Markaz-e Asnād-e Majles-e Šūrā-ye Eslāmi. [In Persian]
Suyūṭi, ʿAbd al-Raḥmān b. Abi Bakr. (1229 AH/1814 AD). al-Bahja al-Marżiya fi Šarḥ al-Alfiya [manuscript] (MS No. 3454). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān. [In Arabic]
Šefti Bidābādi, Moḥammad Bāqer b. Moḥammad Naqi. (1252 AH/1836 AD). Soʾāl o Javāb-e Šefti [manuscript] (MS No. 210). Ketābḵāne-ye Sirizdi. [In Persian]
Šahid-e Ṯāni, Zayn al-Din b. ʿAli. (1296 AH/1879 AD). al-Lumʿa al-Demašqiya fi Feqh al-Imāmiya [manuscript] (MS No. 23177). Ketābḵāne-ye Āstān-e Qods-e Rażavi. [In Arabic]
Ṣāḥeb Javāher. (1263 AH/1847 AD). al-Demāʾ al-Ṯalāṯa [manuscript] (MS No. 36539). Ketābḵāne-ye Āstān-e Qods-e Rażavi. [In Arabic]
Ṣadr al-Din Širāzi. (1127 AH/1715 AD). al-Ḥašriya [manuscript] (MS No. 2/7577). Ketābḵāne-ye Marʿaši. [In Arabic]
Ṣadr al-Din Širāzi, Moḥammad b. Ebrāhim. (1259 AH/1843 AD). al-Ḥekmat al-ʿAršiya [manuscript] (MS No. 1/11992). Ketābḵāne-ye Marʿaši. [In Arabic]
Ṣadr al-Din Širāzi, Moḥammad b. Ebrāhim. (1128 AH/1716 AD). Rasāʾel [manuscript] (MS No. 7577). Ketābḵāne-ye Marʿaši. [In Arabic]
ʿĀmeli, Ḥasan b. Zayn al-Din. (1262 AH/1846 AD). Maʿālem al-Uṣūl [manuscript] (MS No. 48/27-5378). Ketābḵāne-ye Golpāyegāni. [In Arabic]
ʿAṭṭār, Moḥammad b. Ebrāhim. (1245 AH/1829 AD). Manṭeq al-Ṭayr [manuscript] (MS No. 167). Ketābḵāne-ye Kāẓemini-ye Yazd. [In Persian]
Qazvini, Moḥammad Ḥasan b. Moḥammad Maʿṣūm. (1225 AH/1810 AD). al-Fawāʾed al-Saniya [Unpublished manuscript] (MS No. 19909). Ketābḵāne-ye Majles-e Šūrā-ye Eslāmi. [In Arabic]
Mollā Ṣadrā. (1094 AH/1683 AD). Ḥawāši-ye Mollā Ṣadrā [manuscript] (MS No. 2/31673). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān. [In Persian]
Mollā Ṣadrā, Moḥammad b. Ebrāhim. (1299 AH/1882 AD). Eksir al-ʿĀrefin fi Maʿrefat-e Ṭariqa al-Ḥaqq va al-Yaqin [manuscript] (MS No. 40353-5). Sāzmān-e Asnād va Ketābḵāne-ye Melli-ye Īrān. [In Arabic]
Najafi, Moḥammad Ḥasan b. Bāqer. (1263 AH/1847 AD). al-Zakāt va al-Ḵoms [manuscript] (MS No. 36541). Ketābḵāne-ye Āstān-e Qods-e Rażavi. [In Arabic]
Narāqi, Mehdi b. Abi Ḏarr. (1263 AH/1847 AD). Anis al-Mowaḥḥedin va Jalīs al-Mojarradin [manuscript] (MS No. 36538). Ketābḵāne-ye Āstān-e Qods-e Rażavi. [In Persian]