دانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Studying the process and circumstances of spreading Shiism in Fars during the Safavid periodبررسی روند و چگونگی گسترش تشیع در ایالت فارس در دورة صفوی1101284910.30473/lhst.2025.71850.2928FAساسانطهماسبیاستادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0001-6544-5746سید صاحببرزیناستادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.Journal Article20240727The historical province of Fars was considered as one of the centers of Sunnis before the establishment of the Safavid government, and most of its people were Sunni Shafii but during the Safavid era, Shiism overcame Sunnism in that region, and only in some parts of the southern part of the current province of Fars and the coasts and islands of the Persian Gulf, Sunnis kept their religion. Having used historical-descriptive method, the paper is going to answer the question of how was the process of the expansion of Shiism in Fars during the Safavid era and what tools and strategies did the Safavid government use to promote Shiism. Research findings show that the conversion of Fars people to Shiism was gradual and combined with Taqiya (precautionary dissimulation). Shah Ismail I mainly resorted to negative and violent methods, but Shah Tahmasp took more advantage of positive and encouraging methods and consolidated the position of Shiism in Fars. However the events of the reign of Shah Ismail II and Shah Muhammad Khudabanda showed that a large part of the people of Fars have not yet been converted to Shiism, or that their conversion was not reliable. When Shah Abbas I took over, the situation changed in favor of Shiism, and until the end of the Safavid period, it experienced an expanding process, and if the Safavid government had continued a little longer, it was most likely that at least in the current Fars province, Sunnism gave way to Shiism..<strong>چکیده</strong>
ایالت تاریخی فارس تا پیش از تشکیل دولت صفویه، یکی از پایگاه‌های اهل سنت به شمار می‌رفت و اغلب مردم آنجا بر مذهب شافعی بودند، ولی در دورة صفویه، تشیع در آن منطقه نیز گسترش یافت و اهل سنت صرفاً در بخش‌هایی از جنوب استان کنونی فارس و سواحل و جزایر خلیج‌فارس، مذهب خود را حفظ کردند. این پژوهش به روش تاریخی، درصدد پاسخگویی به این پرسش است که فرایند گسترش تشیع در فارس دورة صفوی چگونه بود و دولت صفوی برای ترویج تشیع در آن منطقه، از چه ابزارها و راهکارهایی بهره گرفت. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که روند گرایش مردم فارس به تشیع، تدریجی و توأم با تقیه بود و شاه اسماعیل اول عمدتاً به روشهای سلبی متوسل شد، اما شاه طهماسب از روشهای ایجابی و تشویقی و فرهنگی بهره بیشتری گرفت و موقعیت تشیع را در فارس تحکیم کرد. با وجود این، وقایع دورة شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده نشان داد که هنوز بخش بزرگی از مردم فارس بر مذهب اهل سنت باقی مانده بودند یا تغییر کیش آنها قابل‌اعتماد نبود. با روی کار آمدن شاه عباس اول و تحکیم موقعیت سیاسی دولت صفوی در جنوب ایالت فارس و تا پایان دورة صفوی، تشیع روندی رو به گسترش را تجربه کرد. همچنین بررسی‌ها نشان داد گسترش تشیع در فارس به صورت یکباره و فراگیر صورت نگرفت. گرچه در دوره اسماعیل اول، اقدامات الزامی بر برنامه‌های ترویجی غلبه داشت ولی در دوره دیگر سلاطین صفویه، اقدامات فرهنگی و ترویجی، ایجاد مشوق‌های اقتصادی و انگیزه‌های اجتماعی، نقش مهمی در گسترش تشیع در این ایالت در دوره صفویه داشت.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12849_5655fe8fa743afe6b17b9a74d13a599d.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321The Role of the Samanids in the Formation of the Political and Military Movement of Ali ibn Muhammad al-Barezi in Kerman Based on Numismatic Studiesبررسی نقش سامانیان در شکل گیری حرکت سیاسی و نظامی علی بن محمد بارزی در کرمان بر اساس مطالعات سکه شناسی11241285010.30473/lhst.2025.71820.2925FAسعیدسلیمانیگروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانهوشنگخسروبیگیاستاد گروه تاریخ دانشگاه پیام نوریزدانفرخیدانشیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران0000-0002-0874-4253عبداللهساجدیاستادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور،تهران، ایرانJournal Article20240721Alī ibn-i Muḥammad Bārzī is a figure who, despite posing a significant challenge to the Buyids in Kerman around 359-361 AH, remains shrouded in obscurity in the events of Iranian history in the 4th century. This is because primary sources have largely remained silent about him, so much so that his name, apart from in Ibn Miskawayh's report, is omitted from all historical records and even from the History of Sistan. However, the existence of a newly discovered coin minted in Sistan indicates his prominent presence in the political sphere of eastern Iran during this historical period. Was there any Sunni Samanid incitement against Khalaf ibn Ahmad Saffar (an ally of the Buyids)? The focus of this research is on identifying the factors behind the formation of ʿAlī ibn-i Muḥammad Bārzī's uprising, his political and military actions, and the reasons for his failure to sustain political power, with particular emphasis on the role of the Samanids. This study aims to redefine part of the political and military events in Iran, specifically in Sistan and Kerman during the aforementioned years, relying on numismatic studies. The findings, derived through a descriptive-analytical approach and the study of historical texts, especially the newly discovered coin, indicate that ʿAlī ibn-i Muḥammad Bārzī's political and military movement was closely related to the policies and plans of the Samanids in the Sistan and Kerman regions and in opposition to the Buyids.<br />.علی‌بن‌محمد بارزی یکی از شخصیت‌هایی است که علی‌رغم آن که حدود سال‌های 359-361ق چالشی سخت برای آل‌بویه در کرمان آفرید، در هاله‌ای از گمنامی در رویدادهای تاریخ ایران در قرن چهارم باقی مانده است. چرا که منابع دست اول در مورد او سکوت اختیار کرده‌اند، به‌طوری که نام این سردار به جز در گزارش ابن مسکویه، در همه تاریخ‌نگاری‌ها و حتی در تاریخ سیستان حذف شده است. ولی وجود یک سکه نو یافته و ضرب شده در سیستان، نشان دهنده حضور پررنگ او در سپهر سیاسی شرق ایران در این دوره تاریخی است. آیا ردپای تحریک سامانیان ضد خلف‌بن‌احمد صفاری (متحد بویهیان) وجود داشته است؟ مساله این تحقیق، مبتنی بر شناسایی زمینه‌های شکل‌گیری قیام علی‌بن‌محمد بارزی و جایگاه رفتار سیاسی و نظامی او و نیز علل ناکامی او در تداوم حاکمیت سیاسی با تاکید بر بررسی نقش سامانیان است. این تحقیق با هدف بازتعریف بخشی از رویدادهای سیاسی و نظامی ایران در سیستان و کرمان در سال‌های فوق الذکر و متکی بر مطالعات سکه‌شناسی است. دستاورد این بررسی که با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی و مطالعه متون تاریخی و به خصوص سکه نویافته، بیانگر این مهم است که، حرکت سیاسی و نظامی علی‌بن‌محمد بارزی در ارتباط وثیق با سیاست‌ها و برنامه‌های سامانیان در منطقه سیستان و کرمان و در مقابله با آل‌بویه بود.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12850_7066028c39d498bab6e21603a7bc201a.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Rural Culture Houses of West Azerbaijan: An Analysis of a Governmental Experience in Cultural Transformation and Its Obstacles in the Second Pahlavi Eraخانه‌های فرهنگ روستایی آذربایجان غربی: تحلیل یک تجربه دولتی در دگرگونی فرهنگی و موانع آن در عصر پهلوی دوم25401285110.30473/lhst.2025.75065.3000FAمحسنپرویشاستادیارگروه تاریخ ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.محمدبی طرفاناستادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.Journal Article20250704The rulers of the second Pahlavi government did not consider merely distributing land among the peasants sufficient to achieve the goals of land reform. Therefore, they sought to create various organizations in addition to it in order to achieve the goals of land reform in Iran. One of these institutions was the rural culture houses, which included various facilities, including radio and television clubs, libraries, and other cultural and educational services. This research, with a historical-analytical approach and relying on documentary data from the archives of the National Archives and Library of Iran, seeks to examine the role and performance of rural culture houses in West Azerbaijan province during the second Pahlavi era. The innovation of this research lies in analyzing the performance of these houses within the theoretical framework of top-down development and institutional inefficiency. The research findings indicate that the rural culture houses of West Azerbaijan, like other rural culture houses in the country, were unable to effectively implement various educational, cultural, health, and sports programs and activities due to the lack of adaptation of the programs to the most urgent and important real needs of the villagers, the lack of local participation, structural and bureaucratic weakness, and the lack of provision of the necessary infrastructure. This failure reflected the limitations of centralized and non-participatory development approaches in the context of Iranian rural society at that time.
.در دوران پهلوی دوم اصلاحات ارضی به عنوان یکی از محورهای اصلی برنامه‌های توسعه کشور صرفاً به توزیع زمین محدود نشد. دولتمردان وقت با درک این موضوع که تحول در ساختار مالکیت زمین به تنهایی کافی نیست به ایجاد نهادهای مکملی روی آوردند تا اهداف اصلاحات را به‌طور کامل محقق سازند. در این میان «خانه‌های فرهنگ روستایی» با هدف ارائه خدمات آموزشی، فرهنگی و اجتماعی تأسیس شدند و به امکاناتی نظیر کتابخانه و دسترسی به رسانه‌هایی چون رادیو و تلویزیون مجهز گشتند. پژوهش حاضر با اتکا به روش تاریخی-تحلیلی و با بررسی اسناد موجود در آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران به واکاوی نقش و عملکرد خانه‌های فرهنگ روستایی در استان آذربایجان غربی طی این دوره می‌پردازد. یافتههای این تحقیق نشان میدهد که خانه‌های فرهنگ روستایی در آذربایجان غربی مشابه نمونه‌های دیگر در سراسر کشور در دستیابی به اهداف تعیین‌شده ناکام ماندند. دلایل اصلی این ناکامی را می‌توان در مجموعه‌ای از عوامل جستجو کرد: عدم تطابق برنامه‌های ابلاغی با نیازهای واقعی و اولویت‌های زندگی روستاییان، بی‌توجهی به اهمیت مشارکت جوامع محلی در فرآیند برنامه‌ریزی و اجرا، ضعف‌های ساختاری و دیوانسالاری حاکم بر این نهادها و کمبود زیرساخت‌های اساسی. این شکست در واقع بازتابی از محدودیت‌های ذاتی رویکردهای توسعه‌ای متمرکز و از بالا به پایینی بود که بدون در نظر گرفتن بافت اجتماعی و فرهنگی جوامع روستایی ایران در آن عصر به اجرا درمی‌آمد.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12851_051f7d7179650559f0d986247e4c5511.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Study and analysis of Zoroastrian endowments and their impact on the social and cultural status of the Zoroastrians of Kerman during the Qajar and Pahlavi periods.بررسی و تحلیل موقوفات زرتشتی و تاثیرآن بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان کرمان در دوره قاجار یه و پهلوی41561285210.30473/lhst.2025.73031.2959FAآرشضیاءتبریدانشجوی دکتری، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.فیض الهبوشاسب گوشهدانشیار، گروه تاریخ، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.احمدکامرانی فراستادیار، گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایرانJournal Article20241221giving are among the most important moral principles in Zoroastrianism. Since ancient times, Zoroastrians have been making themselves and others happy by giving charity and setting up almshouses. Iranian Zoroastrians, especially the Zoroastrians of Kerman, were pioneers in this good deed by dedicating their land, gardens, water, and houses to meet the community's needs and pay for celebrations and students' education expenses. Social and economic pressures and restrictions imposed on religious minorities in the past affected the lives of Zoroastrians and they faced difficult conditions, with poverty and illiteracy being the most important of these problems. Therefore, the emergence of endowments changed these conditions. This article seeks to answer the question of what impact the Zoroastrian endowments of Kerman during the Qajar and Pahlavi periods have on the social and cultural status of the Zoroastrians of this city. The studies conducted in this study revealed that most of these endowments were endowed after the order to abolish the jizya during the time of Nasser al-Din Shah Qajar, which in addition to the internal effects of society, also had an impact on the social status of the city of Kerman. Under the supervision and guardianship of the Kerman Zoroastrian Association in carrying out educational, therapeutic, sports, and ritual work, these endowments had an important impact on the social and cultural status of the Zoroastrians of Kerman. The present study was conducted using the historical research method, which used documents, endowments, and library resources, and was compiled descriptively and analytically.داد و دهش از مهمترین نکات اخلاقی در دین زرتشتی میباشد. از روزگاران قدیم، زرتشتیان با خیرات و برپایی گهنبارها موجب خشنودی خود و خرسندی دیگران شده‌اند. زرتشتیان ایران به‌ویژه زرتشتیان کرمان با وقف نمودن زمین، باغ، آب و خانه خود، برای برطرف نمودن نیازهای جامعه و پرداخت هزینه جشن‌ها و تحصیل دانش‌آموزان، در این‌کار خیر پیشگام بودند. فشارهای اجتماعی و اقتصادی و محدودیت‌های به‌وجود آمده برای اقلیت‌های دینی در دورههای گذشته، زندگی زرتشتیان را تحت تاثیر قرارداد و شرایط سختی داشتند که فقر و بی سوادی از مهمترین این مشکلات بود. بنابراین پیدایش موقوفات، این شرایط را تغییر داد. این مقاله درپی پاسخگویی به این سوال است که موقوفات زرتشتی کرمان در دوره قاجار و پهلوی چه تاثیری بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان این شهر داشته است؟ با بررسی‌های انجام شده در این پژوهش مشخص گردید که بیشتر این موقوفات بعد از دستور لغو جزیه در زمان ناصرالدین شاه قاجار وقف شده‌اند که علاوه بر تأثیرات درونی جامعه بر وضعیت اجتماعی شهر کرمان نیز تأثیر داشته اند. این موقوفات با نظارت و تولیت انجمن زرتشتیان کرمان در انجام کارهای آموزشی، درمانی، ورزشی و آیینی، تاثیر مهمی بر وضعیت اجتماعی و فرهنگی زرتشتیان کرمان داشت. پژوهش حاضر با روش تحقیق تاریخی با استفاده از اسناد، وقفنامه‌ها و منابع کتابخانهای انجام و به شیوه توصیفی و تحلیلی تدوین شده است.
https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12852_f7534db9891d046475043b4d51109388.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321The historical process of naming Jovainروند تاریخی نام نگاری جوین57741285310.30473/lhst.2025.72390.2939FAعلیرضادارابیدانشجوی دکتری، ایران بعد از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم اجتماعی و دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.مرتضیدانشوریکارشناس ارشد مدیریت رسانه، دانشکده صدا و سیما، تهران، ایران.Journal Article20240929Jovain is an ancient land with an ancient history, a land that has many famous and honored people. Numerous remains and evidence indicate the importance of the city of Juvin in ancient times. However, the importance of Jovain in the post-Islamic periods and the periods of the Ilkhanids and Timurids is much brighter. However, due to the few archaeological excavations, there are some doubts about the name, the history of its settlement and the original form of the name of this city. The present article studies the word "Jovain", the main purpose of which is to study the name of Jovain in detail throughout history, so that the historical course of the name Jovain has been carefully analyzed. To do this, library research methods, document study and field interviews have been used. Based on numerous texts left from the Islamic era, the etymology of the name of this city has been flawed, such as little attention to the oral traditions of the indigenous people, not considering some important historical texts and sources, little attention to archaeological excavations, and obvious neglect of some historical and geographical features of this land. According to the research findings, "Jovain" is a completely Iranian word with ancient roots, and its etymology includes the following approaches: a land located in two parts of a stream. Jovain bread is made from barley grain. A plain land located between two mountain ranges. Jovain is derived from Kuvi and Barzan, meaning the land of the giver. Jovain, Arabicized as Kavyan or Gavyan, which was changed to Jovain after the arrival of Islam and the spread of the Arabic language by changing "G" to "J".جُوین از سرزمین‌‌های قدیمی خراسان، همراه با پیشینه کهن میباشد، سرزمینی که مشاهیر و مفاخر زیادی را در خود جای‌داده است. آثار و شواهد متعدد برجای‌مانده، نشان از اهمیت شهر جوین در دوران باستان دارد. اما اهمیت جُوین در دوران بعد از اسلام و دورههای ایلخانان و تیموریان بسیار درخشان‌‌تر است با این‌وجود با توجه به کاوش‌‌های اندک باستان‌‌شناسی درباره وجه تسمیه، پیشینه استقرار و صورت اصلی نام این شهر، ابهاماتی وجود دارد. مقاله حاضر به مطالعه واژه «جُوین» پرداخته است که هدف اصلی آن مطالعه وجه تسمیه جوین در طول تاریخ میباشد به‌گونه‌ای که سیر تاریخی نام جوین مورد واکاوی قرار گرفته است، برای انجام آن، از روشهای تحقیق کتابخانهای، مطالعه اسنادی انجام شده است. براساس متون پرشمارِ برجای‌مانده از دوران اسلامی، ریشه‌‌یابی نام این شهر با کاستی‌‌هایی مانند؛ کم‌‌‌توجهی به سنت‌‌هایی شفاهی مردمِ بومی، توجه نکردن به برخی از منابع مهم تاریخی، اهمیت ندادن به کشفیات و کاوش‌‌های باستان‌‌شناسی در منطقه، به‌گونه‌ای که ویژگی‌‌های تاریخی و جغرافیایی این منطقه مغفول مانده است. باتوجه به یافتههای تحقیق، «جُوین» واژه‌‌ای کاملاً ایرانی و ریشه‌‌ای باستانی دارد و وجه تسمیه آن شامل رویکردهای زیر میشود: سرزمینی واقع در دو قسمت جوی آب. نان جُووِین حاصل از غله جو. سرزمینی جلگهای واقع‌بین دو رشته‌‌کوه. جُوَین برگرفته کُوی و برزن، به معنی سرزمین بخشنده. جُوَین، معرب کَوَیان و یا گَوَیان که بعد از ورود اسلام و رواج زبان عربی؛ با ابدال «گَ» به «جِ» به جُوَین تغییر یافته است.
https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12853_cd8d631421aaf4303affecfcb2620ec5.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Re-identification of the historical district boundaries of Shiraz and its changes based on shrines and cemeteriesبازشناسی محدوده بافت تاریخی شیراز و تغییرات آن بر اساس مزارات و گورستان‌ها75881285410.30473/lhst.2026.75292.3005FAمناقربانیکارشناس ارشد ایران‌شناسی، بخش تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، ایران.سلیمانحیدریدانشیار بخش تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، ایران.Journal Article20250727The historical cities of Iran are a collection of urban spaces and structures that were delimited by gates, and often a wall and a moat. The gates and ramparts could shift over time with the expansion or contraction of the city's perimeter, resulting in variable city sizes. Graves and cemeteries have always held a high status among the people of this country, and as a permanent, well-known, and highly important element in the urban space, they contributed to the city's legibility. For this reason, their use in naming gates, referencing graves based on their adjacent gates in historical texts, and other documents such as inscriptions carved on the tombs, along with the integration and correlation of this information with other existing historical knowledge, helps identify the historical district's boundaries across different periods. The goal of this research—which employs a library study, field visits, and descriptive-analytical method—is to re-identify the boundaries of the historical district of Shiraz during various historical periods based on the location of mausoleums and cemeteries and their alignment with historical data. This is because some of these graves remain, and based on them, one can reach a better understanding of the location of the gates, historical cemeteries, and ultimately the boundary of Shiraz's historical district. Understanding this boundary of the city, in turn, leads to a better recognition and understanding of its other elements in different historical periods. The research findings indicate that the historical district of Shiraz has undergone few changes in its northeastern sector during a period of history and southeastern sector, while remaining almost constant in other areas throughout history.شهرهای تاریخی ایران، مجموعه‌ای از فضاها و ابنیه شهری هستند که اطراف آنها با دروازه‌ها و اغلب حصار و خندقی محدود می‌شد. دروازه‌ها و باروها با گسترش شهرها و یا محدود کردن پیرامون آنها می‌توانستند در طول زمان جابجا شوند و وسعت شهرها متغیر بود. قبور و قبرستان‌ها همواره در نزد مردم این کشور، جایگاه والایی داشته‌اند و به عنوان عنصری ثابت، شناخته شده و نیز بسیار با اهمیت در فضای شهری، موجب خوانایی شهری می‌شدند، به همین خاطر به‌کارگیری آنها در نام‌گذاری دروازه‌ها، نشانی دادن قبور بر مبنای دروازه‌های مجاور آنها در متون تاریخی و اسناد دیگری چون کتیبه حک شده بر قبور و تلفیق و انطباق این اطلاعات با دیگر دانسته‌های تاریخی موجود، موجب شناسایی محدوده بافت تاریخی در دورههای مختلف میشود. بازشناسی محدوده بافت تاریخی شیراز در دورههای مختلف تاریخی، براساس موقعیت مزارات و گورستان‌ها و تطبیق آن با داده‌های تاریخی، هدفی است که این پژوهش به روش توصیف تاریخی همراه با تحلیل و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانهای و میدانی به دنبال دستیابی به آن است، چراکه برخی از این قبور باقی مانده‌اند و براساس آنها می‌توان به درک بهتری از موقعیت دروازه‌ها، گورستان‌های تاریخی و در نهایت محدوده بافت تاریخی شیراز رسید. شناخت این محدوده از شهر، خود موجب شناخت و درک بهتر دیگر عناصر آن نیز در دورههای مختلف تاریخی میشود. یافتههای پژوهش نشان میدهد که بافت تاریخی شیراز در بخش شمال شرقی در برهه‌ای از تاریخ و در جنوب شرقی خود، دگرگونی‌های اندکی داشته و در سایر نقاط تقریباً در طول تاریخ، ثابت بوده است.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12854_a486de9e0d8f781955203fe6e88e6446.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Financial policies of the Marwanites in the transoxiana regionسیاست‌های مالی مروانیان در ماوراءالنّهر891041285510.30473/lhst.2026.73095.2956FAمحسنبیگدلیاستاد راهنما، استادیار، تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.محمدعظیمحسین بردانشجوی دکترای تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.فاطمهجعفرنیامشاور اوّل، استادیار، تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.کریمنجفی برزگرمشاور دوّم، دانشیار، تاریخ اسلام، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.Journal Article20241216Due to its economic richness and strategic position, Transoxiana was one of the key financial sources for the Marwanid. The fiscal policies of this era, particularly in collecting Tribute and tax, faced challenges such as local resistance and cultural diversity. Examining these policies is essential, both because of their impact on the region’s economic and political stability, and due to the lack of focused research on the subject. The present study is aimed at explaining the Marwanid financial policies and the rulers’ attitudes toward taxation methods in Transoxiana, through the guiding question: how were these policies formed, and what effects did they have? The research adopts a descriptive-analytical approach, relying on historical sources to interpret the data. According to the findings, the Marwanid financial policies combined centralized strategies from the era of Abdal-Malik and, the repressive period of Yazid ibn Muhallab, and the reformist phase under Umaribn Abdal-Aziz. Abdal-Malik enhanced efficiency through standardizing the diwan-e kharaj, yet the heavy taxation under Yazid ibn al-Muhallab led to reduced production and uprisings. The reforms of, rooted in Islamic justice, gained public approval but lacked durability due to elite resistance. Nasr ibn Sayyar achieved relative stability through fiscal organization, but the spread of Islam and the resulting tax exemptions lowered state revenue. The current study, through a comprehensive analysis of Marwanid fiscal policies, reveals that the lack of coherence and mismanagement contributed to the weakening of caliphal influence in Transoxiana and highlights the need for deeper inquiry into fiscal systems in Islamic history.ماوراءالنّهر، به‌دلیل غنای اقتصادی و موقعیت استراتژیک، از مراکز کلیدی تأمین مالی خلافت مروانی بود. سیاست‌های مالی این دوره، به‌ویژه در اخذ خراج و جزیه، با چالش‌هایی نظیر مقاومت‌های محلّی و تنوّع فرهنگی مواجه شد. بررسی این سیاست‌ها به دلیل تأثیر آنها بر ثبات اقتصادی و سیاسی منطقه و فقدان پژوهش‌های متمرکز بر این موضوع، ضروری است. هدف پژوهش، تبیین سیاست‌های مالی مروانیان و نگرش حکمرانان به شیوه‌های اخذ مالیات در ماوراءالنّهر است، با این سؤال که این سیاست‌ها چگونه شکل‌گرفتند و چه تأثیری داشتند؟ روش تحقیق تاریخی با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی است و با تکیه بر منابع تاریخی، به تحلیل داده‌ها پرداخته است. یافته‌ها نشان میدهد که سیاست‌های مالی مروانیان ترکیبی از رویکردهای متمرکز دوران عبدالملک و قتیبه، دوران سرکوبگرانة یزید بن مهلّب و عصر اصلاحی عمربن‌عبدالعزیز بود. عبدالملک با استانداردسازی دیوان خراج، کارایی را افزایش داد، امّا فشارهای مالیاتی یزید بن مهلّب به کاهش تولید و شورش منجر شد. اصلاحات عمر با تأکید بر عدالت اسلامی، رضایت عمومی را جلب کرد، امّا به‌دلیل مقاومت نخبگان، پایدار نماند. نصر بن سیار با ساماندهی مالیاتی، ثبات نسبی ایجاد کرد، ولی گسترش اسلام و معافیت‌های مالیاتی، درآمد خلافت را کاهش داد. این پژوهش، با تحلیل جامع سیاست‌های مالی مروانیان، نشان میدهد که فقدان انسجام و سوءمدیریت، به‌تضعیف نفوذ خلافت در ماوراءالنّهر کمک کرد و بر ضرورت مطالعه عمیق‌تر نظام‌های مالیاتی در تاریخ اسلامی تأکید دارد.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12855_c5a4fde4afab09ed5de8da172261d541.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321The Concept of Iran in the Historiography of Sharaf Khan Badlisi: A Historical-Conceptual Approach (The Kurds in the Safavid Era)مفهوم ایران در تاریخ‌نویسی شرف‌خان بدلیسی: رهیافتی تاریخی-مفهومی (کُردها در دوران صفویه)1051221285610.30473/lhst.2026.75621.3013FAامینداودیدانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.قبادمنصوربختدانشیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.Journal Article20250829Sharafnameh by Bidlisi holds a special place as one of the significant sources of local Iranian historiography, focusing on the history of Kurdish emirs. This work is the first historiographical source that specifically addresses the Kurds and their connection to the history of Iran. Bidlisi, with his theoretical and practical experience in the bureaucracy of Safavid Iran, offers an objective and historical understanding of the concept of Iran. The main research question is: What is the concept of Iran in Bidlisi’s Sharafnameh, and how is it defined or represented? This research, employing the method of conceptual history, demonstrates that Bidlisi possessed a historical understanding of the land, ethnic groups, and people of Iran, and he perceives and narrates the Kurds within the framework of Iranian history. Despite his presence at the Ottoman court and minor criticisms of the Safavids, he consistently spoke from the perspective of historical understanding and the requirements of Iran. He narrated the history of the Kurdish emirs in relation to the grand narrative of Iran and the “centralized Iranian monarchy,” presenting a concept of Iran that was “trans-ethnic” and “trans-religious,” which is significant in examining the history of the “concept of Iran.”شرفنامه بدلیسی، به عنوان یکی از منابع مهم تاریخ‌نگاری محلی ایران، با تمرکز بر تاریخ امرای کُرد، جایگاهی ویژه دارد. این اثر، نخستین منبع تاریخ‌نگاری است که به طور خاص به کردها و پیوندشان با تاریخ ایران می‌پردازد. بدلیسی، با تجربۀ نظری و عملی در دیوانسالاری ایران دوره صفویه، درکی عینی و تاریخی از مفهوم ایران ارائه میدهد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مفهوم ایران در کتاب شرفنامۀ بدلیسی چیست و چگونه تعریف یا بازنمایی شده است؟ این پژوهش، با استفاده از روش تاریخ مفهومی، نشان میدهد که بدلیسی، فهمی تاریخی از سرزمین، اقوام و مردم ایران داشته و کردها را در چارچوب تاریخ ایران درک و روایت می‌کند. وی، علی‌رغم حضور در دربار عثمانی و انتقاد جزئی از صفویان، همواره از منظر درک تاریخی و الزامات ایران سخن گفته و تاریخ امرای کُرد را در نسبت با تاریخ کلان ایران و «پادشاهی متمرکز ایران» روایت کرده است و مفهومی «فراقومی» و «فرامذهبی» از ایران ارئه داده است که در بررسی تاریخِ «مفهوم ایران» حائز اهمیت است.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12856_9b0c4674372ed32a2ea9445357ddfe4b.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Power Centralization and Local Resistance in Qajar Iran: A Case Study of Mir Hashem Ouzi’s Rebellionتمرکز قدرت و مقاومت محلی در عصر قاجاریه: مطالعه موردی شورش میرهاشم اوزی1231361285710.30473/lhst.2026.75928.3019FAسیدابوالفضلرضویگروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانرسولاحمدلوگروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانJournal Article20250924The relationship between the central government and local powers in Qajar-era Iran was consistently marked by tensions and resistance from regional elites and local actors. The province of Fars, particularly its southern districts such as Larestan, due to its strategic location and the complexity of its social and economic structures, was a prominent arena for such interactions. This study focuses on the rebellion of Mir Hashem Owzi during the early years of Naser al-Din Shah’s reign, aiming to analyze the mechanisms of local resistance and the central government’s response. Based on newly discovered archival documents, reports from the newspaper Vaqayeʿ-e Etefaqiyeh, and other primary sources, the study reconstructs the causes, development, and consequences of the rebellion using a descriptive-analytical approach. The findings indicate that the Mir Hashem Owzi rebellion not only posed significant administrative and security challenges in the region but also exemplified a specific pattern of interaction between the central state and local forces, combining suppression, negotiation, and the granting of political and economic concessions. Examining this event provides a clear perspective on the processes of power centralization and local resistance management in southern Iran during the first half of Naser al-Din Shah’s reign, highlighting the importance of understanding central–local interactions in contemporary historical analysis. Furthermore, the study demonstrates the value of first-hand sources for accurately reconstructing both local and national history.رابطه‌ی میان دولت مرکزی و قدرت‌های محلی در ایرانِ عصر قاجاریه همواره با تنش‌ها و مقاومت‌هایی از سوی نخبگان و نیروهای محلی همراه بوده است. ایالت فارس و به‌ویژه نواحی جنوبی آن، از جمله لارستان، به دلیل موقعیت راهبردی و پیچیدگی ساختارهای اجتماعی و اقتصادی، یکی از عرصه‌های شاخص این برخوردها به شمار می‌رود. پرسش اصلی این پژوهش آن است که شورش میرهاشم اوزی در اوایل سلطنت ناصرالدین‌شاه چه بازتابی از مناسبات دولت مرکزی و نیروهای محلی در جنوب فارس دارد و سازوکارهای مقاومت محلی در برابر سیاست‌های تمرکزگرایانه‌ی دولت چگونه شکل گرفت؟ پژوهش حاضر با تمرکز بر شورش میرهاشم اوزی می‌کوشد سازوکارهای مقاومت محلی و واکنش دولت مرکزی را تحلیل کند. این مطالعه، بر پایه‌ی اسناد نویافته‌ی آرشیوی، گزارش‌های روزنامه‌ی وقایع اتفاقیه و منابع دست‌اول تاریخی و با روش تاریخی و رویکرد توصیفی–تحلیلی، علل، روند و پیامدهای شورش را بازسازی می‌کند. نتایج تحقیق نشان میدهد که شورش میرهاشم اوزی، علاوه بر ایجاد چالش‌های امنیتی و اداری در منطقه، الگویی مشخص از تعامل دولت مرکزی با نیروهای محلی ارائه میدهد که شامل ترکیبی از سرکوب، مصالحه و اعطای امتیازات سیاسی–اقتصادی بود. بررسی این رخداد چشم‌انداز روشنی از فرآیند تمرکز قدرت و مدیریت مقاومت محلی در جنوب ایران در نیمه‌ی نخست سلطنت ناصرالدین‌شاه فراهم می‌آورد و اهمیت فهم تعاملات محلی–مرکزی را برای تحلیل‌های تاریخی معاصر برجسته می‌سازد. افزون بر این، مطالعه‌ی حاضر نمونه‌ای از ارزش اسناد دست‌اول را در بازسازی دقیق تاریخ محلی و ملی ارائه می‌کند.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12857_9182f6edaa120d0150833141877364c7.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Activity of British companies in Isfahan during of Qajar period (1875-1925)عملکرد شرکت‌های انگلیسی در اصفهان دوره قاجار (1344-1293 ق./ 1925-1875 م)1371501285810.30473/lhst.2026.74447.2989FAعلی اکبرجعفریدانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.معصومهچوپانیکارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.Journal Article20250430Prior to the Qajar period, Isfahan’s strategic position along major trade routes made it an attractive destination for foreign merchants. Following its designation as the capital of the Safavid dynasty, a number of foreign trading companies established offices in the city. However, the Afghan invasion and subsequent instability led to the gradual withdrawal of these companies. Their commercial presence remained limited until the establishment of the Qajar dynasty. With the ascent of the Qajars—particularly during the reign of Naser al-Din Shah—British commercial enterprises began operating in various regions of Iran, including Isfahan. These companies engaged in diverse economic activities, the significance of which constitutes the core focus of this research. Accordingly, the central research question is، ص. What roles did British commercial enterprises play in Isfahan during the Qajar era? Given Isfahan’s continued prominence as a nexus of trade during the Qajar period, the city remained of considerable interest to British merchants. By establishing trade offices in Isfahan, they expanded their commercial footprint within Iran. It appears that the presence of British firms contributed to the development of Isfahan’s economy and commercial landscape, and that a degree of collaboration existed between these firms and local Iranian merchants. This study adopts a qualitative methodology based on library research and archival sources, including Qajar-era newspapers. The findings aim to identify the British companies active in Isfahan during this period, examine the nature of their activities, and assess the broader economic, commercial, and social impacts of their presence on the city.اصفهان پیش از دوره قاجاریه به دلیل قرار گرفتن بر سر راه‌های تجاری، مورد توجه بازرگانان خارجی بود. پس از انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت دولت صفوی، شرکت‌های خارجی دفاتر خود را در این شهر افتتاح کردند، اما پس از حملة افغان‌ها و شرایط نابسامانی که برای شهر اصفهان به وجود آمد؛ شرکت‌های خارجی یکی پس از دیگری از شهر رفتند و تا زمان به قدرت رسیدن قاجارها، حضور فعالی نداشتند. با به قدرت رسیدن قاجارها و مشخصاً از زمان ناصرالدین شاه، شرکت‌های تجاری انگلیسی در ایران و به‌ویژه شهر اصفهان شروع به فعالیت کردند. این شرکت‌ها در زمینه‌های مختلفی فعالیت داشتند که بنابر اهمیت، این پژوهش به این موضوع می‌پردازد؛ لذا سوال اصلی پژوهش این است که: شرکت‌های انگلیسی در اصفهان دوره قاجار چه عملکردی داشتند؟ از آنجایی که اصفهان در دوره قاجار همچنان بر سر راه‌های مهم تجاری قرار داشت، توجه بازرگانان انگلیسی را به خود جلب کرد. آنها با تأسیس دفاتر خود در این شهر، بر سطح تجارت خود در ایران افزودند. همچنین گمان می‌رود حضور شرکت‌های انگلیسی در اصفهان باعث رونق اقتصاد و تجارت در این شهر شده و بازرگانان شهر اصفهان نیز با آنها همکاری داشته‌اند. این پژوهش به روش تاریخی در حوزه مطالعات کتابخانهای و اسنادی و نیز با استفاده از روزنامه‌های دوره قاجار، این موضوع را بررسی و تحلیل نموده است.<strong> </strong>یافتههای پژوهش ضمن شناسایی شرکت‌های انگلیسی فعال در اصفهان دوره قاجار و نوع فعالیت‌هایشان، پیامدهای عملکرد آنها در اقتصاد و تجارت و اجتماع اصفهان آن دوره را نشان میدهد.
https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12858_c43ae02dc119dc19d99dfb4888b662e9.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321Exploring the Historical Thresholds of Shiraz Through the Eyes of Foreign Travelers from the Beginning of the Safavid Era to the End of the Qajar Periodواکاوی آستانه‌های تاریخی شیراز از منظر سیاحان خارجی از آغاز صفویه تا پایان قاجاریه1511691285910.30473/lhst.2026.73947.2984FAفاطمهمختاریکارشناس ارشد مطالعات معماری ایران، بخش معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.سهندلطفیدانشیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.مهساشعلهدانشیار، بخش شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.سیدمحمدحسینذاکریدانشیار، بخش معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.Journal Article20250307<strong>A B S T R A C T</strong><br />This study examines the historical thresholds of Shiraz as perceived by foreign travelers from the beginning of the Safavid era through the end of the Qajar period. By focusing on the natural and built elements that shaped these entrances, the research explores how thresholds influenced the city’s urban identity and symbolic boundaries across the Safavid, Afsharid, Zand, and Qajar dynasties. Utilizing a documentary-analytical method and qualitative content analysis via ATLAS.ti software, 25 travelogues were meticulously selected and analyzed to provide a unique perspective on the city’s spatial evolution and cultural resonance. The findings reveal that travelers’ perceptions were framed by a dynamic interplay between the natural geography—including the encircling mountains, lush vegetation, and peripheral gardens—and man-made structures such as gates, city walls, domes, and cemeteries. These elements functioned not only as physical markers but as evocative gateways to the broader cultural and historical experiences of Shiraz. Furthermore, the research highlights how the gradual destruction and transformation of these thresholds, particularly the significant alterations occurring during the Qajar period, profoundly changed the city’s urban landscape and its historical identity. By comparing accounts across four key historical periods, the study demonstrates that these entrances were vital to the external understanding of Shiraz’s legacy. Ultimately, this analysis enriches our understanding of how historical thresholds acted as both physical and symbolic transitions, reflecting the city’s evolving identity through the eyes of external observers and documenting a sense of loss for its altered state over time.<br /> پژوهش حاضر به بررسی آستانه‌های تاریخی شهر شیراز از منظر سیاحان خارجی از آغاز صفویه تا پایان قاجاریه پرداخته است. این تحقیق به‌منظور تحلیل تأثیرات طبیعی و مصنوعی آستانه‌ها در شکل‌دهی تصورات سیاحان از شیراز، با تکیه بر منابع دست‌اول مانند سفرنامه‌ها انجام شده است. هدف اصلی، شفاف‌سازی جایگاه آستانه‌ها در ورودی‌های شهری و تأثیر آنها بر درک سیاحان از هویت شهری شیراز در چهار دوره تاریخی مهم ایران است. برای دستیابی به این هدف، از روش اسنادی-تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی استفاده شده است. داده‌ها از سفرنامه‌های مختلفی که در دورههای مورد نظر نوشته شده‌اند، استخراج و تحلیل شده‌اند. از مجموع ۴۲ سفرنامه گردآوری‌شده، ۲۵ سفرنامه که حاوی اطلاعات مرتبط با آستانه‌ها و ورودی‌های شهر شیراز بودند، انتخاب و مورد بررسی دقیق قرار گرفتند. تحلیل محتوای داده‌ها، با استفاده از نرم افزار Atlas.ti انجام شد. یافتههای پژوهش نشان می‌دهند که سیاحان در توصیف آستانه‌های شیراز بر جغرافیای طبیعی اطراف شهر و عناصر مصنوعی که دست بشر ساخته است، توجه ویژه‌ای داشته‌اند. جغرافیای طبیعی، به‌ویژه کوه‌های اطراف دشت شیراز و پوشش گیاهی و باغ‌هایی که در پیرامون شهر قرار دارند، نقش برجسته‌ای در توصیف منظر شهر ایفا می‌کنند. در کنار این، عناصر مصنوعی نظیر دروازه‌ها، گنبدها و گورستان های اطراف شهر به‌عنوان نمادها و مرزهای ورودی شهر، در ذهن مسافران تصویری خاص و معنا‌دار از شیراز به‌وجود می‌آوردند. این بررسی‌ها همچنین به‌وضوح تأثیر تخریب‌ها و تغییرات دروازه‌ها در دورههای بعدی، به‌ویژه در دوره قاجار، بر منظر شهری و هویت شیراز اشاره می‌کنند.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12859_3d51298d611f85c49aee72f29c1b27f0.pdfدانشگاه پیام نورپژوهشنامه تاریخ های محلی ایران2345-239013شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان140420260321The Plunder of the Venetian Merchants' Caravan in Lar and its Consequences on the Evolution of Shah Abbas I's Foreign Policy:From the Conquest of Lar to the Seizure of Bahrain and Hormuzتاراج کاروان بازرگان ونیزی در لار و پیامدهای آن در تحول سیاست خارجی شاه عباس اول: از فتح لار تا تصرف بحرین و هرمز1701831286010.30473/lhst.2026.76297.3026FAمحمد حسنرحیمیانگروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه جهرم، جهرم،ایرانJournal Article20251029Shah Abbas I of the Safavid dynasty can be regarded as a commercially oriented and development-minded ruler. During his reign, Iran’s foreign trade relations experienced remarkable growth. His foreign policy was centered on eliminating obstacles to international trade and firmly establishing absolute control over key trade routes to ensure their security. Beyond relying on traditional commercial pathways, Shah Abbas sought to break free from Ottoman dominance over land routes by securing control over the shores of the Persian Gulf and its islands, while simultaneously playing an active role in the emerging maritime trade spurred by the discovery of new sea routes. This opportunity arose following the destruction of Venetian merchant assets in the Lār region and Shah Abbas’s subsequent legal claims against the Republic of Venice. But why was the fate of these merchants so significant to Shah Abbas? Based on a re-examination of previously overlooked Italian-language sources, this study demonstrates that Shah Abbas—having repeatedly pledged to Venetian authorities through various envoys to serve as a powerful protector of merchants—launched a calculated campaign to conquer Bahrain, Lār, Gombrun, and Hormuz. This was not only aimed at securing and controlling vital trade routes but also at extending the reach of his authority to the shores of the Persian Gulf, thereby asserting his power and enhancing his credibility on the international stage.شاه عباس اول صفوی را می‌توان شاهی تجارت‌پیشه و توسعه‌طلب دانست که در عصر وی، مناسبات تجارت خارجی ایران رونق چشمگیری یافت. سیاست خارجی وی بر محور زدودن هرگونه مانع در مسیر تجارت بین‌المللی و نیز تثبیت حاکمیت مطلق بر مسیرهای تجاری به منظور تضمین امنیت آنها استوار بود. شاه عباس علاوه بر دنبال کردن مسیرهای سنتی بازرگانی، به دنبال بهانه‌ای بود که با تسلط بر کرانه‌های خلیج فارس و جزایر آن هم از مسیرهای زمینی تحت سیطره عثمانی خلاصی یابد و هم نقشی فعال در تجارت نوین دریایی ایفا کند که با کشف مسیرهای جدید دریایی پدید آمده بود. این فرصت با تاراج اموال بازرگانی ونیزی در محدوده حکومت لار و داد‌خواهی او پدید آمد. اما چرا سرنوشت این بازرگان برای شاه عباس مهم بود؟ این پژوهش که با روش تاریخی و براساس بازخوانی برخی منابع مغفول ایتالیایی‌زبان انجام شده، نشان میدهد شاه عباس که با اعزام سفیران مختلف به سنای ونیز وعده داده بود محافظ قدرتمند بازرگانان است، برای اثبات اقتدار خود، با یک برنامة حساب شده به تسخیر بحرین، لار، گمبرون و هرمز دست یازید تا علاوه بر تامین امنیت و کنترل راه‌های تجاری، مرزهای اقتدار خویش را تا پس کرانه‌های خلیج فارس بگستراند.https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12860_36106303832cca7e0699fb4b45c3e7e3.pdf