دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران 2345-2390 13 شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان1404 2026 03 21 Activity of British companies in Isfahan during of Qajar period (1875-1925) عملکرد شرکت‌های انگلیسی در اصفهان دوره قاجار (1344-1293 ق./ 1925-1875 م) 137 150 12858 10.30473/lhst.2026.74447.2989 FA علی اکبر جعفری دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. معصومه چوپانی کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران. Journal Article 2025 04 30 Prior to the Qajar period, Isfahan’s strategic position along major trade routes made it an attractive destination for foreign merchants. Following its designation as the capital of the Safavid dynasty, a number of foreign trading companies established offices in the city. However, the Afghan invasion and subsequent instability led to the gradual withdrawal of these companies. Their commercial presence remained limited until the establishment of the Qajar dynasty. With the ascent of the Qajars—particularly during the reign of Naser al-Din Shah—British commercial enterprises began operating in various regions of Iran, including Isfahan. These companies engaged in diverse economic activities, the significance of which constitutes the core focus of this research. Accordingly, the central research question is، ص. What roles did British commercial enterprises play in Isfahan during the Qajar era? Given Isfahan’s continued prominence as a nexus of trade during the Qajar period, the city remained of considerable interest to British merchants. By establishing trade offices in Isfahan, they expanded their commercial footprint within Iran. It appears that the presence of British firms contributed to the development of Isfahan’s economy and commercial landscape, and that a degree of collaboration existed between these firms and local Iranian merchants. This study adopts a qualitative methodology based on library research and archival sources, including Qajar-era newspapers. The findings aim to identify the British companies active in Isfahan during this period, examine the nature of their activities, and assess the broader economic, commercial, and social impacts of their presence on the city. اصفهان پیش از دوره قاجاریه به دلیل قرار گرفتن بر سر راه‌های تجاری، مورد توجه بازرگانان خارجی بود. پس از انتخاب اصفهان به عنوان پایتخت دولت صفوی، شرکت‌های خارجی دفاتر خود را در این شهر افتتاح کردند، اما پس از حملة افغان‌ها و شرایط نابسامانی که برای شهر اصفهان به وجود آمد؛ شرکت‌های خارجی یکی پس از دیگری از شهر رفتند و تا زمان به قدرت رسیدن قاجارها، حضور فعالی نداشتند. با به قدرت رسیدن قاجارها و مشخصاً از زمان ناصرالدین شاه، شرکت‌های تجاری انگلیسی در ایران و به‌ویژه شهر اصفهان شروع به فعالیت کردند. این شرکت‌ها در زمینه‌های مختلفی فعالیت داشتند که بنابر اهمیت، این پژوهش به این موضوع می‌پردازد؛ لذا سوال اصلی پژوهش این است که: شرکت‌های انگلیسی در اصفهان دوره قاجار چه عملکردی داشتند؟ از آنجایی که اصفهان در دوره قاجار همچنان بر سر راه‌های مهم تجاری قرار داشت، توجه بازرگانان انگلیسی را به خود جلب کرد. آن‌ها با تأسیس دفاتر خود در این شهر، بر سطح تجارت خود در ایران افزودند. همچنین گمان می‌رود حضور شرکت‌های انگلیسی در اصفهان باعث رونق اقتصاد و تجارت در این شهر شده و بازرگانان شهر اصفهان نیز با آن‌ها همکاری داشته‌اند. این پژوهش به روش تاریخی در حوزه مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی و نیز با استفاده از روزنامه‌های دوره قاجار، این موضوع را بررسی و تحلیل نموده است.<strong> </strong>یافته‌های پژوهش ضمن شناسایی شرکت‌های انگلیسی فعال در اصفهان دوره قاجار و نوع فعالیت‌هایشان، پیامدهای عملکرد آن‌ها در اقتصاد و تجارت و اجتماع اصفهان آن دوره را نشان می‌دهد.   https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12858_c43ae02dc119dc19d99dfb4888b662e9.pdf