دانشگاه پیام نور پژوهشنامه تاریخ های محلی ایران 2345-2390 13 شماره دوم، پیاپی 26، بهار و تابستان1404 2026 03 21 Studying the process and circumstances of spreading Shiism in Fars during the Safavid period بررسی روند و چگونگی گسترش تشیع در ایالت فارس در دورة صفوی 1 10 12849 10.30473/lhst.2025.71850.2928 FA ساسان طهماسبی استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0001-6544-5746 سید صاحب برزین استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2024 07 27 The historical province of Fars was considered as one of the centers of Sunnis before the establishment of the Safavid government, and most of its people were Sunni Shafii but during the Safavid era, Shiism overcame Sunnism in that region, and only in some parts of the southern part of the current province of Fars and the coasts and islands of the Persian Gulf, Sunnis kept their religion. Having used historical-descriptive method, the paper is going to answer the question of how was the process of the expansion of Shiism in Fars during the Safavid era and what tools and strategies did the Safavid government use to promote Shiism. Research findings show that the conversion of Fars people to Shiism was gradual and combined with Taqiya (precautionary dissimulation). Shah Ismail I mainly resorted to negative and violent methods, but Shah Tahmasp took more advantage of positive and encouraging methods and consolidated the position of Shiism in Fars. However the events of the reign of Shah Ismail II and Shah Muhammad Khudabanda showed that a large part of the people of Fars have not yet been converted to Shiism, or that their conversion was not reliable. When Shah Abbas I took over, the situation changed in favor of Shiism, and until the end of the Safavid period, it experienced an expanding process, and if the Safavid government had continued a little longer, it was most likely that at least in the current Fars province, Sunnism gave way to Shiism.. <strong>چکیده</strong> ایالت تاریخی فارس تا پیش از تشکیل دولت صفویه، یکی از پایگاه‌های اهل سنت به شمار می‌رفت و اغلب مردم آنجا بر مذهب شافعی بودند، ولی در دورة صفویه، تشیع در آن منطقه نیز گسترش یافت و اهل سنت صرفاً در بخش‌هایی از جنوب استان کنونی فارس و سواحل و جزایر خلیج‌فارس، مذهب خود را حفظ کردند. این پژوهش به روش تاریخی، درصدد پاسخگویی به این پرسش است که فرایند گسترش تشیع در فارس دورة صفوی چگونه بود و دولت صفوی برای ترویج تشیع در آن منطقه، از چه ابزارها و راهکارهایی بهره گرفت. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که روند گرایش مردم فارس به تشیع، تدریجی و توأم با تقیه بود و شاه اسماعیل اول عمدتاً به روش‌های سلبی متوسل شد، اما شاه طهماسب از روش‌های ایجابی و تشویقی و فرهنگی بهره بیشتری گرفت و موقعیت تشیع را در فارس تحکیم کرد. با وجود این، وقایع دورة شاه اسماعیل دوم و شاه محمد خدابنده نشان داد که هنوز بخش بزرگی از مردم فارس بر مذهب اهل سنت باقی مانده بودند یا تغییر کیش آن‌ها قابل‌اعتماد نبود. با روی کار آمدن شاه عباس اول و تحکیم موقعیت سیاسی دولت صفوی در جنوب ایالت فارس و تا پایان دورة صفوی، تشیع روندی رو به گسترش را تجربه کرد. همچنین بررسی‌ها نشان داد گسترش تشیع در فارس به صورت یکباره و فراگیر صورت نگرفت. گرچه در دوره اسماعیل اول، اقدامات الزامی بر برنامه‌های ترویجی غلبه داشت ولی در دوره دیگر سلاطین صفویه، اقدامات فرهنگی و ترویجی، ایجاد مشوق‌های اقتصادی و انگیزه‌های اجتماعی، نقش مهمی در گسترش تشیع در این ایالت در دوره صفویه داشت. https://localhistories.journals.pnu.ac.ir/article_12849_5655fe8fa743afe6b17b9a74d13a599d.pdf