تاریخ های محلی ایران
یاسر ملازئی
چکیده
چکیدهنقشۀ «پادشاهی پارس یا شاهنشاهی صوفی» از آنتونیو ماجینی ایتالیایی در سال 1004ق/1596م، یکی از نخستین تجربههای نقشهنگاری اروپایی در ترسیم چهرۀ جغرافیایی قلمرو ایران عصر صفوی و از مصداقهای بارزِ تکاپوهای اروپایی برای کسب آگاهیهای جغرافیایی از ایران این دوره به شمار میرود. تراکم دهها جاینام، اعم از استقرارگاههای ...
بیشتر
چکیدهنقشۀ «پادشاهی پارس یا شاهنشاهی صوفی» از آنتونیو ماجینی ایتالیایی در سال 1004ق/1596م، یکی از نخستین تجربههای نقشهنگاری اروپایی در ترسیم چهرۀ جغرافیایی قلمرو ایران عصر صفوی و از مصداقهای بارزِ تکاپوهای اروپایی برای کسب آگاهیهای جغرافیایی از ایران این دوره به شمار میرود. تراکم دهها جاینام، اعم از استقرارگاههای جمعیتی و پدیدههای طبیعی، این نقشه را به منبعی قابل توجه برای خوانش جاینامهای چهرۀ جغرافیایی ایران تبدیل کرده است. در بین جاینامهای متعدد ضبط شده، مقالۀ پیش رو میکوشد تا یکی از جاینامهای جنوب گسترۀ ایالتی خراسان را با نام [Coibocharan] به عنوان یک مسئلۀ تاریخی مورد بررسی قرار دهد؛ این جاینام در نقشۀ ماجینی در زمرۀ سه رشتهکوهی است که نقشهنگار در میان نواحی کوهستانی ایران، نامشناسی و مکانیابی کرده است. سؤال مقاله این است که معادل جاینام [Coibocharan] در نقشۀ ماجینی چیست و چرا وی از آن به مثابۀ یک پدیدۀ طبیعیِ کوهستانی در گسترۀ ایالت خراسان در عصر صفوی یاد کرده است؟ برای پاسخ بدین سؤال، از روش تحقیق تاریخی استفاده شده و شیوۀ گردآوری اطلاعات، کتابخانهای است. یافتههای مقاله، نمایانگر «چرخش یک مکان مقدّس باستانی به یک مکان مقدّس اسلامی» در جغرافیای ذهنی نقشهنگار است؛ به طوریکه منظور ماجینی از صورت ضبطشدۀ این جاینام، کوه باقران است که به مثابۀ یک جاینام یادبودی برای زنده نگهداشتن یاد و خاطرۀ نوادگان امام محمد باقر (ع) که در پای این کوه مدفون بودند، نامگذاری شد. اما در نحوۀ مکانیابی آن، ماجینی قصد نمایاندن یک رشتهکوه پهناور باستانی و کهن با نام «باگوس/باغوس/بغ» را داشته که به صورت افقی در میانۀ دو ایالت خراسان و سیستان قرار داشت و کوه فعلی باقران، تنها بخشی از آن بوده و نه همۀ آن.