تاریخ های محلی ایران
شریف مبادری؛ آرمان فروهی؛ امیرتیمور رفیعی
چکیده
چکیدهدر عصر عباسیان (656-132 ق)، خوزستان بهعنوان منطقهای کلیدی در ایران، از نظر مذهبی متنوع و محل تلاقی و تعامل مذاهب مختلف بود. این پژوهش باتکیهبر منابع متقدم و با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی به شناسایی و تحلیل مذاهب رایج در خوزستان و جریانهای فرقهای پرداخته است و در پی پاسخ به این سوال هستیم که در جغرافیای خوزستان مذاهب ...
بیشتر
چکیدهدر عصر عباسیان (656-132 ق)، خوزستان بهعنوان منطقهای کلیدی در ایران، از نظر مذهبی متنوع و محل تلاقی و تعامل مذاهب مختلف بود. این پژوهش باتکیهبر منابع متقدم و با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی به شناسایی و تحلیل مذاهب رایج در خوزستان و جریانهای فرقهای پرداخته است و در پی پاسخ به این سوال هستیم که در جغرافیای خوزستان مذاهب عمده جهان اسلام در دگرگونیهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این منطقه چه نقشی ایفا کردند؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد اکثریت مردم پیرو مذهب تسنن، بهویژه مکاتب حنفی و شافعی بودند که تحتتأثیر سیاستهای خلافت عباسی تقویت شده بودند. با اینحال، تشیع بهتدریج در میان قبایل عرب و جوامع شهری مانند اهواز و شوشتر گسترش یافت. سایر گروههای شیعی همچون زیدی و اسماعیلی با نفوذ محدودتر در بخشهایی از خوزستان حیات اجتماعی و فرهنگی داشتند. همچنین سیاستهای مذهبی عباسیان، بهویژه حمایت از مکاتب کلامی مانند معتزله و ضدیت با جنبشهای شیعی همچون زیدیه بر فضای مذهبی خوزستان اثر گذاشت. این سیاستها گاهی با مقاومتهایی از سوی گروههای محلی روبهرو شد. حیات مذاهب گوناگون در خوزستان ضمن همزیستی، گاه با چالشها و بحرانهای اجتماعی و سیاسی همراه بودند که از مسائلی مانند تفاوتهای مذهبی-فرهنگی بین گروههای شهری و روستایی نشأت می گرفت. تعامل و تقابل مذهبی در خوزستان عصر عباسی، نه تنها به رشد و رقابت فکری و کلامی میان مذاهب مختلف انجامید، بلکه در نهایت به تقویت هویت دینی منطقه و شکوفایی فرهنگی آن کمک کرد.